Hoewel er verschillende plekken in Berlijn zijn waar je nog stukken van de Berlijnse Muur kunt bezichtigen, is de Gedenkstätte Berliner Mauer een van de plekken waar je het meest realistische beeld krijgt van hoe de Muur eruit heeft gezien. Aan de Bernauer Straße vind je een lang stuk Muur dat grotendeels in originele staat is gebleven. Vanaf een uitzichtspunt kijk je direct op de Todesstreifen en een wachttoren welke nog in tact is. In 1998 werd het monument door de Duitse staat geopend en is nu gratis en publiekelijk te bezichtigen, een kleine “Spende” wordt natuurlijk altijd gewaardeerd. Jaarlijks komen er zo´n 300.000 bezoekers op dit monument af, een fractie in vergelijking met andere bezienswaardigheden in Berlijn.

‘Originele Berlijnse Muur’

Voor de bouw:

Oorspronkelijk bestond de Berlijnse Muur uit eenvoudige rollen prikkeldraad, die spoedig werden vervangen door een Muur van 4 meter hoog, ondersteund door een tweede Muur bestaande uit 2 meter gewapend beton. Een buis bovenop de Muur moest voorkomen dat vluchtelingen zich konden vast klampen aan de Muur. Langs de Muur, op de Todesstreifen, liepen continu bewakers met wachthonden.

Wonen langs de Muur:

Na de val van de Berlijnse Muur, was het deel in de Bernauer Straße een van de langste stukken Muur dat bewaard bleef. Dat juist aan de Bernauer Straße een groot stuk originele Muur is behouden, berust niet op toeval. Hier liep de ‘antifascistische verdedigingswal’ vlak langs de huizen, waardoor de opgesloten bewoners van Oost-Berlijn uitzicht hadden op het vrije Westen. Vlak na na de bouw van de Muur sprongen hier talloze Ossis uit het raam, aan de andere kant door de Wessis naar beneden geholpen. Foto’s van de ontsnappingen gingen de hele wereld over. Niet veel later werden de ramen en deuren van de huizen aan de Bernauer Straße hermetisch afgesloten, voordat de woonblokken helemaal werden afgebroken om ruimte te maken voor een vrij schootsveld.

Het afbreken:

De Muur liep 29 jaar langs de Bernauer Strasse, een straat in de wijk Mitte. Op 9 november 1989 werd de Muur doorbroken. Het afbreken van de Muur duurde nog vrij lang want er moesten miljoenen tonnen puin worden verwijderd. Er zijn dus ook stukken Muur blijven staan, zoals hier bij de Bernauer Straße. Met een overgebleven stuk Muur van 170 meter kun je hier een redelijke indruk krijgen van hoe de Muur er in originele staat heeft uitgezien. De Bernauer Strasse is ook een stuk Muur wat nog vrijwel onbeschilderd is door graffiti, dit is een unicum in Berlijn want veel stukken Berlijnse Muur zijn illegaal (Mauerpark) dan wel legaal (East Side Gallery) beschilderd.

Van noord naar zuid:

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, liep de Muur hier gedeeltelijk van west naar oost en staat dus ook nog wel degelijk op zijn oorspronkelijke plaats. Dit was gevolg van het feit dat het historische centrum van Berlijn in Russische handen kwam te liggen en het daardoor niet mogelijk was de Muur recht door de stad te bouwen. Dat dit stuk Muur bij de Bernauer Straße “horizontaal” op de Berlijnse kaart ligt zorgt soms wel eens voor wat desorientering. Je kunt zowel aan de noordkant (voormalig West-Berlijn) als de zuidkant (voormalig Oost-Berlijn) van de Muur lopen. Aan de noordkant bevindt zich de Bernauer Straße, aan de zuidkant de vele gedenkmonumenten.

Geschiedenis Bernauer Straße

De straat maakte deel uit van de Franse sector van West-Berlijn en de deuren en ramen van de huizen werden nadien dichtgemetseld. De Bernauer Straße is namelijk een hele belangrijke straat in de geschiedenis van Berlijn, omdat hier net na de afsluiting van de Sectorengrenzen, in augustus 1961, mensen uit hun ramen zijn gesprongen om aan het DDR-regime te ontsnappen. Hun huizen stonden in Oost-Berlijn, maar de stoep voor hun voordeur was West-Berlijn en de enige mogelijkheid om nog te kunnen ontsnappen, was door te springen in het Westen vanaf een verdieping.

Verder is de Bernauer Straße bekend vanwege de vele tunnels die hier zijn gegraven van West naar Ost en door die tunnels zijn tientallen mensen uit Oost-Berlijn gevlucht, in totaal zijn er 5.000 inwoners van Oost-Berlijn naar het Westen gevlucht. Hierbij kwamen er 192 om het leven.

Het stuk bij de Bernauer Strasse is bekend om de vluchtpogingen van mensen. De ramen van huizen in Oost Berlijn stonden gelijk aan de grens, de stoep voor de huizen lag alweer in het westelijk deel. Al voor de bouw van de Muur werden alle ramen geblokkeerd en daken dicht gebouwd. Toch zijn er door ontsnappingspogingen nog 10 personen in de Bernauer Strasse om het leven gekomen. Nog steeds staat er bij het overgebleven stuk Muur in de Bernauer Strasse een gedenksteen voor deze mensen (Fenster des Gedenkens).

Gedenkmonumenten

Naast het stuk originele Berlijnse Muur wat in de Bernauer Straße te bezichtigen is, zijn er ook nog een aantal andere monumenten te bezichten. De meest bezienswaardige en indrukwekkende vond ik het documentatiecentrum, de Kapelle der Versöhnung en het Fenster des Gedenkens.

Elke zondag om 15:00 vindt er een rondleiding plaats, deze duurt een uur en kost €3. Het verzamelpunt is het bezoekerscentrum aan de Bernauer Straße 119.

Documentatiecentrum Berliner Mauer

Het documentatiecentrum bevindt zich aan de andere kant van de Bernauer Straße. Hier zijn onder meer seminaarruimtes en tentoonstellingen onder gebracht. Ook de uitzichtstoren maakt deel uit van het documentatiecentrum. Vanaf een platform, dat zich op de vijfde verdieping bevindt, is een stuk van het grensgebied en een oude wachttoren te zien. Voor minder validen is er een lift in het gebouw aanwezig.

Kapelle der Versöhnung

Op de gedenkplaats is ook de Kapelle der Versöhnung te vinden, deze heeft zijn deuren op 9 november 2000 geopend. Dit is een kerk in ovale vorm welke is gebouwd uit hout, bij de bouw zijn de resten van de Versöhnungskirche gebruikt (ontwerp door Peter Sassenroth en Rudolf Reitermann). Grote kans dat dit gebouw je bekend voorkomt van TV, op de dag dat de Muur viel (9 november) wordt hier nog vaak een gedenkdienst gehouden. In deze kerk kunnen de slachtoffers van de Berlijnse Muur worden herdacht en deze is ook publiek en gratis te bezichtigen. De oude kerk stond middenin de Todesstreifen en belemmerde daarom het vrije zicht van de Grenztruppen der DDR en daarom is de originele kerk in 1985 opgeblazen.

Fenster des Gedenkens

In mei 2010 is het Fenster des Gedenkens (vrij vertaald “herdenkraam”) aan het terrein toegevoegd. Dit is een 12 meter lange wand, gebouwd uit roestig staal. In deze wand bevinden zich 136 portretfoto´s van personen die langs de Berlijnse Muur dood geschoten of dodelijk verongelukt zijn. Onder de portretten staan de namen van de personen en de datum van overlijden, dit maakt de geschiedenis heel tastbaar, persoonlijk en extra treurig. Je vindt dit portrettenraam aan de zuidkant van de Bernauer Straße, vlakbij het Nordbahnhof.

Gedenkstätte Berliner Mauer bezoekersinformatie

Adres:
Bernauer Straße 111, 13355 Berlin
OV:
U8 Bernauer Straße of S Nordbahnhof
Openingstijden documentatiecentrum (dinsdag tot zondag):
– November tot maart: 09:30–18:00
– April tot oktober: 09:30–19:00

Gedenkstätte Berliner Mauer 24 Gedenkstätte Berliner Mauer 3 Gedenkstätte Berliner Mauer 2 Gedenkstätte Berliner Mauer 26 Gedenkstätte Berliner Mauer 20 Gedenkstätte Berliner Mauer 16 Gedenkstätte Berliner Mauer 15 Gedenkstätte Berliner Mauer 18 Gedenkstätte Berliner Mauer 12 Gedenkstätte Berliner Mauer 13