Vanavond ben ik aanwezig bij “Talk of the Town” in Amsterdam. Een evenement wat regelmatig wordt georganiseerd in pakhuis de Zwijger waarin het beleid van verschillende steden wordt besproken. Vanavond stond Berlijn centraal, wat maakt Berlijn zo creatief? Naar deze omstandigheden deed Jurriaan Benschop onderzoek en hij stelde zich in zijn boek ‘Wonen tussen de anderen, een portret van kunststad Berlijn’ de vraag: is Berlijn werkelijk de meest aantrekkelijke creatieve stad van dit moment?

Talk of the Town zoekt onder leiding van Bas van ’t Wout (& MAES) samen onder anderen met een delegatie beleidsmakers uit Helsinki, Oslo, Tallin, Vilnius, Stockholm, Warschau, Birmingham en Berlijn, naar de noodzakelijke elementen die een stad een creatieve metropool maken.

In deze blogpost een aantal antwoorden op vragen rondom dit thema.

Wat maakt Berlijn creatief?

Mensen zijn het erover eens, Berlijn is creatief juist omdat het niet gepland is. Niet geforceerd en juist die “roughness” maakt de stad uniek. Er zijn geen regels opgesteld hoe je creativiteit precies moet reguleren en juist daarom trekt de stad zoveel creatievelingen aan. “The best policy is no policy” noemt iemand uit de zaal, creativiteit kun je niet forceren.

Policymaker uit Amsterdam Noord geeft aan wel vrije ruimtes te willen creëren door de hele stad om creatievelingen de kans te geven om creatief te zijn in Amsterdam. Kijken of de creativiteit zo wat meer gestimuleerd kan worden. Maar moet je dat wel zo forceren? Is het niet juist zo dat er ruimtes leeg staan in Berlijn uit onmacht, uit armoede en uit missend investeringsgeld. Ook hierom weet Berlijn goed om te gaan met de huidige crisis want zoals iemand uit de zaal aangeeft, Berlijn leeft eigenlijk van financiële crisis naar crisis. Daarom heeft de huidige financiële crisis ook betrekkelijk weinig impact op de stad.

Een ander argument wat iemand aandraagt is de imperfectie van de Duitse hoofdstad. In vergelijking met andere steden lijkt Berlijn nog niet af te zijn, steden als Londen en Parijs die worden aangehaald zijn te “perfect” te “af”. Berlijn heeft (nog) geen geld om lelijke flats te vernieuwen. Juist omdat de stad niet af-, en volgebouwd is lijkt er in Berlijn veel ruimte te zijn voor creativiteit. Wi je een expositie doen in Berlijn? Pak gewoon een van de vele leegstaande gebouwen in de stad en begin gewoon. Dat is een voorbeeld waarin andere steden teveel regelgeving hebben en eigenlijk ook te vol zijn. De ruimte is er niet om op die manier creatief te zijn maar ook de mentaliteit lijkt anders. Het “gewoon beginnen” en wachten tot je al dan niet wordt weg gestuurd lijkt iets te zijn wat buiten Berlijn weinig voorkomt. Een kunstenaar in de zaal laat weten dat hij zonder de vele ruimte om zich heen lang niet zoveel creatieve ideeën zou kunnen hebben.

Buiten dat blijken mensen niet lang in Berlijn te blijven, het lijkt een kunst te zijn om langer dan vijf jaar in de stad te wonen (onderzoek van Benschop). Mensen komen studeren, tijdelijk werken of inspiratie opdoen. Het komen en gaan van veel mensen uit alle hoeken van de wereld lijkt zijn invloed te hebben op het creatieve gevoel, iedereen laat zijn unieke sporen na in de stad. En omdat het grote geld niet in Berlijn te vinden is voor kunstenaars blijven er alleen kunstenaars in Berlijn zitten uit liefde voor de stad. De artiesten die op zoek zijn naar het grote geld verhuizen snel door naar Londen of Parijs.

Concurrentie of copycats?

Steeds meer steden willen graag een creatief imago hebben, het levert tenslotte geld in het laatje en het is “hip”. Ook Amsterdam probeert zich te profileren als creatieve hoofdstad en dat lijkt zijn vruchten af te werpen. Amsterdam trekt steeds meer creatievelingen aan en biedt daarnaast ook de luxe van een “welvarende stad”, Berlijn heeft dat minder. Hoewel Berlijn jaarlijks €400.000.000 besteedt aan art krijgt het niet het welvarende imago. Goed besteed of juist niet?

En is Berlijn wel zo creatief, of lijkt dat alleen maar zo omdat andere steden teveel een kopie willen zijn van Berlijn? Een art director uit Helsinki vindt dat andere steden teveel op Berlijn willen lijken en juist daarom falen in hun creatieve doelstellingen. Creativiteit gaat niet om nadoen, citymarketeers zouden meer naar de krachten van hun eigen stad moeten kijken dan naar de kernwaarden van een andere stad.

Vooralsnog zie ik zelf weinig concurrentie voor Berlijn. Het gevoel wat ik in Berlijn heb, heb ik in geen andere stad ervaren.

Levert het nog iets op?

Elke euro die de creativiteit kost levert de stad €3 op. Al het toerisme is deels toe te schrijven aan de creativiteit in de stad.Ook in het buitenland ben je “hip” als je als kunstenaar uit het oosten komt. Maar in Duitsland lijkt het nog weinig voordelen te hebben. “Wessies” kijken nog veel neer op kunstenaars uit het oosten aldus Benschop.

De ingredieënten voor een “creatieve stad” als Berlijn:

Leuk om met een grote groep mensen en Berlijnliefhebbers eens te discussieren over het gevoel “Berlijn” en het verschil tusen het imago en de werkelijkheid van de stad. Naar mijn gevoel is de creativiteit in Berlijn écht omdat de historie ook écht is. Veel van onderstaande factoren die Berlijn creatief maken vloeien voort uit de geschiedenis van de stad.

  • Geen regels en grenzen aan creativiteit leggen
  • Creativiteit is in Berlijn geen marketinginstrument
  • Berlijn is niet “af”
  • Berlijn is niet gekopieerd en echt uniek
  • Het percentage creatieve mensen ligt heel hoog en deze mensen typeren de stad
  • Grote doorloop van komen en gaan van mensen

Voor mij zijn bovenstaande punten belangrijke factoren die Berlijn een creatieve stad maken. Maar is deze creativiteit oneindig? Zolang Berlijn door kan groeien zal er creativiteit blijven denk ik. Ruimte genoeg in Brandenburg dus genoeg ruimte voor creativiteit. Ookal zal deze zich steeds meer naar de stadsranden bewegen. En zal Berlijn bezwijken onder zijn imago? Zolang Berlijn het “ongeforceerde” beleid toe kan blijven passen moet het lukken.

Wat denken jullie?