FDJ Kaderschule – Vergane DDR-glorie aan de Bogensee

FDJ Kaderschule – Vergane DDR-glorie aan de Bogensee

Veel groter kon het verschil in dagelijks leven tussen de gewone DDR-burgers en de hoge partijleden niet zijn. Terwijl DDR-burgers amper aan verse levensmiddelen konden komen en kolen moesten slepen voor wat warmte tijdens de gure winters, woonden veel DDR-bazen in een afgeschermde luxestad ten noorden van Berlijn. Wandlitz bood een vorm van comfort die enkel voor Walter Ulbricht, Erich Honecker en andere hoge partijleden beschikbaar was. Tijdens een fietstocht afgelopen zomer dwaalde ik langs de overblijfselen van deze stad en stootte ik o.a. op een verlaten internaat uit DDR-tijden maar ook op de villa van Goebbels uit Duitslands nazi-verleden. Een interessante en bijzondere gewaarwording om de overblijfselen van twee beruchte etappes Duitse geschiedenis zo naast elkaar te zien staan… (meer…)

Heeresbekleidungsamt – waar de nazi’s ooit hun uniformen maakten

Heeresbekleidungsamt – waar de nazi’s ooit hun uniformen maakten

Hoge maar wijd openstaande hekken verschaften ons toegang tot het terrein van het verlaten Heeresbekleidungsamt. Dat was nog eens een warm welkom. Urbexen was nog nooit zo eenvoudig! We hadden niet alleen mazzel met de openstaande deuren, maar ook met de aanwezige investeerders, die ons een kleine rondleiding gaven door de voormalige fabriek voor militaire uniformen uit de Tweede Wereldoorlog. Overal kwam de grootheidswaanzin uit die tijd ons tegemoet. Een interessant en indrukwekkend bezoek aan een enorm areaal waar verschillende etappes Duitse geschiedenis samenkomen.

20160827-p1230418-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

De hekken stonden wagenwijd open. Da’s nog eens een warm welkom!

HEERESBEKLEIDUNGSAMT TOEN

Met een totaaloppervlakte van 65.000m² is het Heeresbekleidungsamt in Bernau een gigantisch overblijfsel uit de nazitijd. In Bernau werden uniformen en andere benodigdheden voor het leger geproduceerd en opgeslagen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het terrein in handen van het Rode Leger, dat het terrein tot 1994 voor soortgelijke doeleinden gebruikte. Sindsdien staat het leeg… Maar voor hoelang nog?

20160827-_mg_1793-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau-2

Bijna alle gebouwen zien er hetzelfde uit: groot en massief. Imponerend zoals we het van de nazi’s kennen…

1942 – 1945: Fabriek voor militaire kledij

Voor het begin van de Tweede Wereldoorlog had Duitsland al een rijke militaire geschiedenis met Berlijn als middelpunt. Rondom het huidige Hauptbahnhof bevond zich het grootste militaire complex, bestaande uit garnizoenen, ruimte voor parades, officierscasino’s en fabrieken. Toen de nazi’s aan de macht kwamen, hadden zij grote plannen. Grotere plannen dan de capaciteit van het militaire complex kon leveren. Er waren zoveel nieuwe uniformen en uitrustingen nodig, dat de fabrieken in de binnenstad niet meer aan de vraag konden voldoen.

En dus begonnen de nazi’s rond 1939 met de bouw van het Heeresbekleidungsamt (letterlijk: bureau voor legerkleding) op een terrein met een omvang van 20 hectare in Bernau. Er was veel ruimte en het lag niet ver ten noorden van Berlijn. De ideale locatie dus om de productie naartoe te verhuizen. Met de komst van het Heeresbekleidungsamt werd 1.300 man personeel vanuit Berlijn verhuisd naar de 8 gloednieuwe fabrieksgebouwen in Bernau met een totale oppervlakte van zo’n 65.000m².

20160827-p1230421-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

 Overblijfselen uit het naaiatelier

Tussen 1942 en 1945 is het Heeresbekleidungsamt in gebruik geweest voor de Wehrmacht. In de fabriek werden aan de lopende band uniformen en andere benodigdheden geproduceerd voor het leger onder het bewind van Hitler. Verspreid door heel Duitsland waren er meer van zulke fabrieken maar dit exemplaar in Bernau was één van de grootsten. En dan te bedenken dat het terrein niet eens zo groot is geworden als het eigenlijk oorspronkelijk was gepland.

Ondanks de ingenieuze uniformen die in het Heeresbekleidungsamt werden gemaakt, kon het Duitse leger niet voorkomen dat het Rode Leger binnenviel en op 20 april 1945 de boel overnam.

1945 – 1994: Rode Leger nam zijn intrek

De Russische tekens die we af en toe spotten in de gebouwen, duidden er al op dat ook een ander regime actief is geweest op dit terrein. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het Heeresbekleidungsamt op DDR-grondgebied te liggen en Sovjettroepen gebruiken het terrein voor de opslag van militaire kleding en reserve onderdelen en als distributiecentrum. Bernau was aangesloten op het spoornetwerk en zo konden de oorlogsbuiten snel naar Rusland worden getransporteerd. Al snel werd er ook weer als vanouds kleding gerepareerd en werd kleding chemisch gewassen. Zo’n stevige constructie kwam het Rode Leger daarbij natuurlijk wel goed van pas.

20160827-_mg_1727-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

Ook het Rode Leger heeft zijn sporen in het Heeresbekleidungsamt nagelaten

Toen er een einde kwam aan de aanwezigheid van de geallieerden in Duitsland, trokken de Russische strijdkrachten zich terug uit Duitsland. Net als veel militaire complexen kwam dus ook het Heeresbekleidungsamt in Bernau leeg te staan. Het werd omheind en daarna werd er niet meer naar omgekeken. In de jaren ’90 kwamen veel voormalige fabrieken uit de DDR en oude militaire gebieden leeg te staan en het kersvers herenigde Duitsland had natuurlijk wel andere prioriteiten dan het onderhouden van zulke enorme gebouwencomplexen. Toch stond er een organisatie op om zich in te zetten voor het behoud en onderhoud van deze historische gebouwen: “Panke-Park Kulturkonvent Bernau e. V.“. Met hulp van de EU en de Duitse regering hebben ze er zelfs voor kunnen zorgen dat het terrein nu halfjaarlijks wordt opgeruimd. De eigenaren – de Brandenburgische Bodengesellschaft für Grundstücksverwaltung – zien inmiddels ook wel potentie in het terrein en zijn gestart met de bouw van luxe-appartementen in de voormalige naziconstructie.

BOUW EN ARCHITECTUUR

Net als bij een bezoek aan het luchthavengebouw Tempelhof, het Olympisch Stadion en het Reichsluftfahrtministerium was ik bij het Heeresbekleidungsamt direct gefascineerd door de bouwstijl van de nationaal-socialisten. Ook hier: immens, massief en kil. Voor Hitler was architectuur duidelijk een middel om zijn ideologie te verbreiden. Zijn ‘Wort aus Stein’. Om te imponeren, te intimideren en gezag af te dwingen. Dat deze boodschap zelfs na decennia aan leegstand nog overkomt, zegt wel iets over de robuustheid van deze constructie.

Het Heeresbekleidingsamt was trouwens toentertijd al een voorloper op het gebied van bouwstijl, want het was één van de eerste gebouwen dat grotendeels uit gewapend beton bestond. Zelfs de daken bestonden uit beton om de fabriek bij bombardementen of brand tegen het vuur te kunnen beschermen. De investeerder vertelde ons tevens dat de vloeren en liften tot wel 9 keer sterker zijn dan parkeergarages die tegenwoordig worden gebouwd. Wow!

20160827-p1230439-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

 De draagkracht van de constructie ligt rond de 1.500 kilo/m²

HEERESBEKLEIDUNGSAMT NU

In totaal staan er acht gebouwen in een maanvorm naast elkaar opgesteld. Deels vrijstaand, deels via een loopbrug met elkaar verbonden, maar allemaal gigantisch groot en voorzien van vier etages met hoge plafonds. Op de satellietbeelden van Google Maps is goed te zien hoe groot het gehele terrein is.

Wat is er nu nog te zien?

Lange gangen, dikke muren en massieve draagbalken typeren alle gebouwen. Alleen de kleur van de muren verschilt soms, verder is het veel van hetzelfde. Omdat het terrein regelmatig wordt opgeruimd is er van rotzooi en vandalisme relatief weinig sprake en lijken alle gebouwen vrijwel identiek. Door de leegte komt er nog meer nadruk te liggen op de solide bouwstijl.

Op verschillende plekken kom je nog wel wat oude naaimachines, Russische propagandatekeningen of werkschema’s tegen. Het is dus zeker de moeite waard de zolders en ellenlange gangen af te speuren. Voor de liefhebbers van street art – wat je vaak op verlaten plekken tegenkomt – is het hier wel wat karig.

20160827-_mg_1762-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

Wonen in een nazibouwwerk

Momenteel zijn er bouwwerkzaamheden in volle gang om delen van het voormalige Heeresbekleidungsamt te renoveren en om te bouwen tot luxe woningen. In totaal zijn er 500 woningen en wat winkels gepland. Dat lijkt veel, maar dat is slechts een klein gedeelte van het enorme terrein.

Wonen op zo’n historische locatie lijkt me erg bijzonder, zeker omdat het ook nog eens is omgeven door groen en de prachtige ramen zeeën van licht binnenlaten. Toch kleven aan zulke investeringen altijd voor- en nadelen. Ik vind het mooi om te zien dat zo’n enorm complex een tweede leven krijgt, maar ergens vind ik het ook altijd jammer dat je het gebied binnenkort waarschijnlijk niet meer kunt bezichtigen. Wil je het terrein graag nog met eigen ogen bekijken? Dan raad ik aan om snel te gaan. Of wat te investeren in een mooie woning in Bernau. In dat laatste geval kom ik graag eens op de thee ;-).

20160827-p1230425-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

Luxe wonen in een voormalig nazibouwwerk. Binnenkort kan het in Bernau. Die ramen! <3

HEERESBEKLEIDUNGSAMT BEZOEKEN

Vanaf station Bernau is het ongeveer 10 á 15 minuten lopen naar het Heeresbekleidungsamt. Opsatellietbeelden van Google Maps is goed te zien waar het terrein ligt en hoe groot het is. Bijna net zo groot als het hele centrum van Bernau! Het terrein is geheel afgesloten met hekken maar wij hadden de mazzel dat er een hek openstond toen wij op een zaterdagmiddag aankwamen en dat we door aanwezige investeerders werden uitgenodigd om vrij over het terrein rond te dwalen.

Meer foto-impressies van mijn bezoek aan het Heeresbekleidungsamt in Bernau

20160827-p1230417-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230455-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230475-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230422-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230427-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230432-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230444-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230456-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230463-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230466-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1813-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1812-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1807-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1784-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1780-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1754-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1736-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1741-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-_mg_1729-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

20160827-p1230443-berlijnblog-heeresbekleidungsamt-bernau

Bezoekersinformatie

Adres: Schönfelder Weg, Bernau bei Berlin
OV: S2 Bernau (zone C)
Locatie op de kaart: link naar Google Maps
Combineren met: Bunkers en heide op de Schönower Heide (8 km)

De leegstaande militaire spookstad Wünsdorf

De leegstaande militaire spookstad Wünsdorf

Tijdens de Koude Oorlog was Wünsdorf de ‘Verbotene Stadt‘. Wat de Sovjetsoldaten uitspookten op de verstopte militaire basis in de Brandenburgse bossen ten zuiden van Berlijn? Strikt geheim. En eigenlijk is deze verlaten stad – onder streng toezicht van standbeeld Lenin – nog altijd een beetje verboden. Hoge hekken beveiligen het enorme gebied dat al tijdens de Keizertijd dienst deed als militair oefenterrein. En dat woord verboden he? Dat wekt mijn nieuwsgierigheid! Tijd om de stad – compleet met verlaten zwembad, theater en kantoren – eens nader te onderzoeken. Samen met Go2Know, camera’s en statief gingen we op pad. (meer…)

Funkhaus – de voormalige radiostudio’s van de DDR

Funkhaus – de voormalige radiostudio’s van de DDR

Voordat ik met mijn vriend ging samenwonen, fietste ik regelmatig naar zijn toenmalige appartement in Schöneweide. Een fijn ritje, want onderweg kwam ik een hoop interessante architectuur tegen. Als je namelijk via Ostkreuz – over de Hauptstraße en Köpenicker Chaussee – richting Schöneweide fietst, kom je veel (oude) industrie en bedrijfsruimtes tegen. Één van de gebouwen die me het meest fascineerde, bleek het Funkhaus te zijn, een radiostudio uit DDR-tijden. Het bakstenen blok ligt een beetje verscholen en steekt mysterieus boven de bomen uit. Wat zou daar allemaal schuil gaan? Vorig jaar werd er tijdens de Berlin Art Week een kunsttentoonstelling georganiseerd in het Funkhaus en dat vond ik de uitgelezen kans om dit bijzondere gebouwencomplex eens van binnen te bekijken. En weet je wat? Van binnen is het nóg fascinerender! De historische opnamestudio’s nemen je echt even mee naar vervlogen DDR-tijden. (meer…)

Street art in het Kinderkrankenhaus Weißensee

Street art in het Kinderkrankenhaus Weißensee

Sinds 1911 staat er aan de drukke Hansastraße in Berlijn-Weissensee een prachtig pompeus gebouw met schattige puntige torentjes: het Säuglings- und Kinderkrankenhaus Weißensee. Over de lange gangen liepen ooit zieke kinderen en kinderartsen, nu tocht er enkel nog een ijzige wind door de vervallen kamers. Het enige teken van leven krijg je van twitterende vogeltjes en stiekem bier drinkende scholieren. Dat dit ooit een van de belangrijkste kinderziekenhuizen was voor artsen in opleiding, zou je nu niet meer zeggen. Wat je misschien ook niet zou zeggen, is dat er achter zo’n verlaten façade, waar het op het eerste gezicht een dode boel lijkt, toch continu wat verandert. Kinderkrankenhaus Weißensee is namelijk een geliefde locatie voor graffiti-artiesten, die van het verlaten gebouw een ware gallery maken. Hoogste tijd dus voor een herhaalbezoek aan het zombie hospital voor nadere inspectie! (meer…)

Pin It on Pinterest