Berlijn is een stad van cultuur, historie en ontelbaar bezienswaardigheden. De stad is zwaar getroffen door de Tweede Wereldoorlog en is jarenlang in tweeën gesplitst geweest door de Berlijnse Muur. De stad is daardoor als een groot openluchtmuseum. De geschiedenis ligt op elke hoek van de straat. Maar ook als je graag moderne kunst ontdekt, de stad van boven wilt bekijken of van de natuur wilt genieten ben je in Berlijn aan het juiste adres. Op deze pagina heb ik geprobeerd de bekendste, bijzonderste en leukste bezienswaardigheden van Berlijn voor jullie te verzamelen.

Wat lees je allemaal op deze pagina?

Benieuwd naar mijn persoonlijke favoriete bezienswaardigheden? Neem dan ook eens een kijkje in het artikel mijn Berlijn tips.

Berlijn weet mij dagelijks te boeien, te verrassen en te verblijden. Deze stad verveelt gewoon nooit! Op mijn blog deel ik mijn Berlijnliefde en tips met jullie. Leuk dat je er bent!

Veel leesplezier en liebe Grüße,
Marjolein

Top 10 bezienswaardigheden in Berlijn

Kom je voor het eerst naar Berlijn? Dan wil je vast een aantal ‘must sees’ van je lijstje strepen! In dit overzicht heb ik de meest bekende bezienswaardigheden van Berlijn verzameld. Dat betekent trouwens niet dat je deze móet zien maar zo krijg je wel een idee waar Berlijn bekend om staat.

 

Brandenburger Tor

Pariser Platz, OV: U55 of bus 100 Brandenburger Tor

Zoek je in Google naar Berlijn dan krijg je gelijk een hoop foto’s te zien van een oude stadspoort. Dat is de Brandenburger Tor, het meest bekende symbool van Berlijn. Ooit gebouwd als stadspoort bood de Brandenburger Tor toegang tot de stad achter de stadsmuur. De poort heeft het Pruisische Rijk, het Derde Rijk en de Koude Oorlog meegemaakt. De poort kwam tussen 1961 en 1989 op Oost-Berlijns grondgebied te staan en werd omsloten door de Berlijnse Muur. Toen de Berlijnse Muur viel kwam de Brandenburger Tor symbool te staan voor de Duitse eenwording. Extra bijzonder dus om vandaag de dag onder deze poort door te lopen.

 

 

Fernsehturm

Panoramastraße 1A, OV: S+U (U2, U5, U8) Alexanderplatz, Entree: €13,-

De Fernsehturm is mijn persoonlijke favoriete herkenningspunt in de stad. Verdwaald? Wandel richting Fernsehturm en je komt vanzelf in centrum Berlijn uit. De Fernsehturm werd in 1969 in het toenmalige Oost-Berlijn geopend. Als televisietoren maar ook om te laten zien hoe modern de DDR was. Je kunt de bol bezoeken, vanaf 350 meter hoogte heb je een geweldig uitzicht over de stad. Je kunt er zelfs eten!

Reichstag

Platz der Republik 1, OV: S+U (U55) Hauptbahnhof of U55 Bundestag, Entree: gratis

De Rijksdag is sinds 1999 de zetel van het Duitse parlement. Weer, moet ik eigenlijk zeggen, want voor de Koude Oorlog zetelde het Duitse parlement ook al in de Berlijnse Rijksdag. Moderne architectuur gaat hier hand in hand met een eeuwenoud monument. Vanuit de moderne glazen koepel heb je een fantastisch uitzicht over de skyline van Berlijn. Wil je de koepel bezoeken? Registreer je gratis online om lange wachtrijen te vermijden.

 

 

Holocaust Monument

Cora-Berliner-Straße 1, OV: S+U (U2) Potsdamer Platz, S+U (U55) Brandenburger Tor of U (U6) Französische Straße, Entree: gratis

Als je het mij vraagt is het Holocaust Monument (Denkmal für die ermordeten Juden Europas) een van de meest indrukwekkende bezienswaardigheden van Berlijn. Het monument bestaat uit meer dan 2.700 betonnen blokken die de omgekomen joden in de Tweede Wereldoorlog herdenken. Je kunt tussen de blokken doorlopen en je zo verdwaald en oriëntatieloos voelen. Een expliciete betekenis heeft de architect Peter Eisenman er niet aan gegeven. Onder het blokkenveld bevindt zich een gratis expositie.

Museuminsel

Platz der Republik 1, OV: S+U (U2, U5, U8) Alexanderplatz of bus 100 Lustgarten

Het museumeiland is een must voor elke museumliefhebber! Hier staan de meest belangrijke kunstmusea van Berlijn die samen een belangrijk aandeel bezitten van de kunstgeschiedenis. Het Museuminsel omvat de volgende musea: Alte Nationalgalerie, Altes Museum, Bode-Museum, Neues Museum en het Pergamonmuseum. Die laatste is mede om het Pergamonaltaar en de Poort van Babylon bij mij favoriet. Wil je meerdere musea bezoeken? Met de Berlin Welcome Card krijg je korting op de toegangsprijs.

Gedenkstätte Bernauer Straße

Bernauer Straße 111, OV: S Nordbahnhof of U8 Bernauer Straße, Entree: gratis

Nadat de Berlijnse Muur in 1989 is gevallen, zijn de meeste stukken muur zo snel mogelijk uit de stad verdwenen. Iedereen, op de DDR-staatshoofden na, was blij dat die verdomde muur eindelijk weg was. Waarom zou je die dan nog behouden? Voor diegenen die de Koude Oorlog niet bewust hebben meegemaakt, is het nu dus lastig een voorstelling te maken hoe het leven met de muur was. Een idee krijg je bij de Gedenkstätte Bernauer Straße. Naast een origineel stuk muur met wachttoren staan er ook veel informatieborden over vluchtpogingen die in de Bernauer Straße hebben plaats gevonden.

Hackesche Höfe

Rosenthaler Straße 40-41, OV: S Hackescher Markt

De Hackescher Höfe zijn kleine hofjes met verschillende barretjes, restaurantjes en winkeltjes. De verschillende hoven zijn allemaal met elkaar verbonden en de gevels in Jugendstil zijn onlangs geheel in originele staat opgeknapt. Zo’n aaneenschakeling van hoven is erg typisch voor Berlijnse architectuur. Op loopafstand vind je ook het Haus Schwarzenberg (hof vol street art), de Rosenhöfe (hof vol winkeltjes) en de Heckmannhöfe (een groter hof met galerieën).

Gedenkstätte Sachsenhausen

Straße der Nationen 22, OV: S Oranienburg, Entree: gratis

Voormalig concentatiekamp Sachsenhausen ligt ongeveer 25 kilometer ten noorden van Berlijn. In de Tweede Wereldoorlog zijn duizenden minderheden naar Sachsen getransporteerd en hier om het leven gekomen. In Sachsenhausen hebben van 1939 tot 1945 alleen al ongeveer 200.000 mensen gevangengezeten. Volgens de ‘officiële’ cijfers zijn er ca. 30.000 tot 50.000 mensen omgekomen.

Gendarmenmarkt

Gendarmenmarkt, OV: U2 Hausvogteiplatz

De Gendarmenmarkt wordt door menig reisgids het mooiste plein van Berlijn genoemd. Wanneer je er bent zul je ook begrijpen waarom, het is gewoon erg mooi om te zien. De twee identieke doms en het concertgebouw uit de 19e eeuw nemen je mee naar het vooroorlogse Berlijn. Het 3,3 hectare grote plein ligt in het stadsdeel Mitte, vlak achter de boulevard Unter den Linden. In de Adventstijd wordt hier een prachtige kerstmarkt opgebouwd die het plein er nog sprookjesachtiger uit laat zien.

Siegessäule

Großer Stern, OV: bus 100 Großer Stern, Entree: €3,-

De Siegessäule (1864-1873) werd opgericht op verzoek van keizer Wilhelm I om de overwinning van Pruisen op Frankrijk, Oostenrijk en Denemarken te herdenken. Op de top staat een gouden beeld van Viktoria, godin van de overwinning. Voor een kleine prijs kun je de Siegessäule in, een tentoonstelling bekijken en genieten van het verbluffende uitzicht vanaf het uitzichtsplatform over stadspark Tiergarten.

Tip: ritje met bus 100

Iedereen die naar Berlijn komt, raad ik altijd een ritje met bus 100 aan. Deze buslijn rijdt van Alexanderplatz naar Zoologischer Garten en komt onderweg langs de meeste bekende bezienswaardigheden van Berlijn.Leuk feitje: dit was de eerste busverbinding die het voormalige West-Berlijn met het voormalige Oost-Berlijn verbond. Omdat de lijn onderdeel is van het reguliere openbaar vervoer kun je met een enkeltje of dagkaart de bus in:

  • Stukken goedkoper dan een sightseeingbus
  • Je kunt in- en uitstappen waar je wilt
  • Bij een beginpunt instappen om een plekje bovenin de bus te bemachtigen

Meer bezienswaardigheden in Berlijn

In Berlijn is zo ontzettend veel te zien. Ook als je bovenstaande top 10 hebt afgewerkt blijft er nog genoeg te ontdekken in de Duitse hoofdstad. Speciaal voor BerlijnBlog stelde ik een lijstje samen met nóg meer bezienswaardige plekken.

Alexanderplatz
Ontstaan is Alexanderplatz als een markt, momenteel een ontmoetingsplek voor jongeren, een winkelparadijs en de thuisbasis van vele andere bezienswaardigheden: Fernsehturm, Marienkirche, Weltzeituhr en het Rotes Rathaus.

Berliner Unterwelten
Ontdekt het ondergrondse Berlijn met Berliner Unterwelten. Deze organisatie biedt verschillende rondleidingen aan door bunkers die werden gebruikt in de Tweede Wereldoorlog en Koude Oorlog.

Checkpoint Charlie
Checkpoint Charlie was een controlepost langs de Berlijnse Muur tussen de Amerikaanse en Russische sectoren in. Toeristen kunnen Checkpoint Charlie dagelijks bezoeken en meer te weten komen over de koude oorlog in het Mauermuseum. Let wel: het is érg toeristisch.

Erholungspark Marzahn
Midden in de Oost-Berlijnse Plattenbauwijk Marzahn ligt een van de mooiste tuinen van Berlijn. Waan je even in Japan, China of Marokko terwijl je door de thematuinen van Gärten der Welt wandelt.

Hauptbahnhof
Het Hauptbahnhof is het Centraal Station van Berlijn, al een hele attractie op zich want het is net een glazen vliegveld met al zijn winkels. Ook de aparte moderne architectuur is wel een knip waard.

Joods Museum
In het Joods Museum kom je alles te weten over de eeuwenoude Joodse cultuur en tradities. Natuurlijk is er veel aandacht voor de Holocaust. Zowel als tentoonstelling als in de vorm van bijzondere gedenkplaatsen.

20150110 - _MG_6141- BerlijnBlog Joods Museum

Gedächtniskirche
De Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche was ooit een reusachtige kerk, door de tweede wereldoorlog is deze kerk ernstig verwoest. Er staat nog 1 toren waarvan het puntje ontbreekt. De Gedächtniskirche staat er deels nog ter herdenking van de tweede wereldoorlog.

Parken en natuur
Naast veel architectuur beschikt Berlijn ook over ontzettend veel groen. Op deze pagina kun je alles vinden over parken en dierentuinen in Berlijn, zo ook de enorme botanische tuin van Berlijn.

Nikolai Kirche
De oudste kerk van Berlijn stamt uit 1230. Hoewel ook de Nikolai Kirche erg verwoest is in de Tweede Wereldoorlog is deze onlangs gerenoveerd en weer te bezoeken.

Oberbaumbrücke
De Oberbaumbrücke is de mooiste brug van Berlijn en verbindt de wijken Friedrichshain en Kreuzberg met elkaar. In de Koude Oorlog diende de brug als grensovergang tussen Oost- en West-Berlijn.

20140309 - IMG_3662- BerlijnBlog Mauerweg Oberbaumbrücke

Olympisch Dorp
Verlaten, verwoest, vervallen, vergeten. Het Olympische dorp van Berlijn als onderdak voor de Olympische atleten van 1936 en later als basis voor eerst het Duitse en daarna het Russische leger. Van april tot oktober is het dorp dagelijks te bezoeken, met of zonder rondleiding.

Potsdam
Potsdam is een leuk stadje op ongeveer 30 kilometer van Berlijn. Je vindt hier prachtige paleizen in barok stijl, mooie tuinen om in de wandelen en het historische Holländische Viertel.

Potsdamer Platz
Potsdamer Platz is al jaren lang de belangrijke handelsplaats van Berlijn, met pauzes tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog. Jarenlang is Potsdamer Platz in tweeën gesplitst door de Berlijnse Muur. Restanten van de muur en de wachttoren in de Erna-Berger-Straße herinneren daar nog aan. Vandaag de dag staat het plein vol moderne architectuur. Loop sowieso even bij SonyCenter binnen, een indrukwekkend glazen gebouw.

Sowjetisches Ehrenmal in Treptower Park
In het Treptower Park bevindt zich een enorm monumentencomplex voor de gestorven Sowjetsoldaten in de Tweede Wereldoorlog. In totaal liggen hier zo’n 7.000 soldaten van het Rode Leger begraven.

20130721 - _MG_8463- BerlijnBlog budgettips treptower park

Tempelhof
De voormalige luchthaven Tempelhof heeft in 2008 haar deuren moeten sluiten. Nu is het terrein omgebouwd tot park en kun je er waanzinnig skateboarden, fietsen of hardlopen. Aan de rand van het park zijn community tuintjes aangelegd en in het luchthavengebouw in nazi-bouwstijl worden rondleidingen gegeven.

Bezienswaardigheden op de kaart

Wat is waar te zien in Berlijn? Deze kaart biedt (hopelijk) uitkomst! De meest bijzondere, mooie en indrukwekkende bezienswaardigheden heb ik verzameld.

IMG_0326 FernsehturmFernsehturm
Panoramastr. 1A, 10178 Berlijn

Met  365 meter hoogte is de Fernsehturm (1965 – 1969) het hoogste bouwwerk van Duitsland en een bekend herkenningspunt voor Berlijn. Vanaf het uitzichtsplatform kun je mijlenver over de stad kijken, en zelfs tot ver daarbuiten.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Fernsehturm
➤ Bespaar wachttijd en koop je tickets vooraf online

20140415 P1000930 BerlijnBlog Brandenburger Tor_Brandenburger Tor
Pariser Platz, 10117 Berlijn

Misschien wel de meest bekende bezienswaardigheid van Berlijn: de Brandenburger Tor (1778 – 1791). Deze poort verschafde ooit toegang tot het Berlijn binnen de stadsmuren. Van alle stadspoorten die de stad rijk was, is de Brandenburger Tor de enige overgeblevene. Omdat de poort op de patrouilleweg tussen de Berlijnse Muur kwam te liggen, was deze tijdens de Koude Oorlog onbereikbaar. Na de val van de Berlijnse Muur kwam de poort symbool te staan voor de Duitse hereniging.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Brandenburger Tor

De oude toren van de Gedächtniskirche die nog staat, zonder topjeGedächtniskirche
Breitscheidplatz, 10789 Berlijn

De Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche (1891 – 1895), zoals de verwoeste kerk officieel heet, was ooit het symbool voor Pruisen. De kerk is in de Tweede Wereldoorlog (1943) zwaar door bombardementen getroffen. Alleen de westelijke toren staat er nog. In de toren kun je meer informatie vinden over de geschiedenis, en historische foto’s, van de kerk. Naast de Gedächtniskirche zijn twee nieuwe kerken gebouwd die nog worden gebruikt voor kerkdiensten.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gedächtniskirche

Weihnachtsmarkt Gendarmenmarkt Berlijn MitteGendarmenmarkt
Gendarmenmarkt, 10117 Berlijn

De Gendarmenmarkt staat bekend als het mooiste plein van Berlijn. Als je er komt, zie je direct waarom. De historische Französische en Deutsche Dom prijken tegenover elkaar en zorgen voor een romantische sfeer. In het Konzerthaus treden regelmatig orkesten op. Kom je in december naar Berlijn? De kerstmarkt op de Gendarmenmarkt is een van de mooisten van de stad.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gendarmenmarkt

IMG_0571 ReichstagReichstag
Platz der Republik 1, 11011 Berlijn

De Reichstag is de plek waar het Duitse parlement zetelt. Een prachtig historisch gebouw met een rijke geschiedenis. Vanaf de moderne glazen koepel heb je een gaaf uitzicht over de stad. Toegang is gratis, maar je moet je wel even aanmelden van tevoren.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Reichstag
Gratis online aanmelden voor een bezoek

Pergamonaltar BerlijnMuseuminsel

De vijf historische musea die deel uitmaken van het befaamde museumeiland zijn bekend om hun kunstverzamelingen en historische schatten. Het Pergamon Museum is met een grote verzameling aan Griekse en Babylonische kunstvoorwerpen een absolute aanrader. De Ishtar poort van Babylon en het enorme Pergamon Altaar mag je niet missen! Ook het Neues Museum (collectie Griekse en Egyptische kunstwerken) en de Neue Nationalgalerie (verzamelingen 19e eeuwse beeldhouwwerken en schilderijen van voornamelijk Duitse kunstenaars) zijn zeer de moeite waard.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Museuminsel

20140309 - IMG_3662- BerlijnBlog Mauerweg OberbaumbrückeOberbaumbrücke
Warschauer Brücke, 10243 Berlijn

De prachtige neogotische Oberbaumbrücke verbindt de wijken Kreuzberg en Friedrichshain met elkaar. Dat vind ik bijzonder, want deze brug scheidde ooit West- en Oost-Berlijn van elkaar. Nu heerst er altijd een bijzondere vrij sfeer op de brug: er treden regelmatig spontaan bandjes op, en je hebt een mooi uitzicht over de Spree en de Berlijnse skyline.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Oberbaumbrücke

potsdamer-platz squarePotsdamer Platz
Potsdamer Platz, 10785 Berlijn

Potsdamer Platz was ooit een van de drukste kruispunten in Europa. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebied echter volledig in puin gelegd. Tijdens de Koude Oorlog scheidde de Berlijnse Muur hier West- en Oost-Berlijn van elkaar. Na de val van de muur werd het plein volledig heropgebouwd en staat het vol moderne kantoorgebouwen en winkelcentra. Enkele stukken Berlijnse Muur en een verlaten wachttoren herrineren nog aan DDR-tijden.

➤ Meer informatie op mijn blog over Potsdamer Platz

Hackesche Höfe
Rosenthaler Straße 40-41, 10178 Berlijn

Berlijn stikt van de prachtige hofjes. Het was vroeger een efficiente manier van bouwen (lees hier meer over de Mietskaserne) en tegenwoordig vind je er vaak leuke winkeltjes, cafeetjes en een kijkje in het Berlijn van toen. De Hackesche Höfe is een aaneenschakeling van wel acht verschillende hofjes en met de prachtig betegelde muren in Jugendstil, een van de mooiste hofjes van Berlijn.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Hackesche Höfe

IMG_2716 Holocaust Monument BerlijnHolocaust Monument
Cora-Berliner-Straße 1, 10117 Berlijn

De 2.711 botonnen blokken herinneren de 6 miljoen Joden die onder het nazi-regime zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het monument beslaat een enorme oppervlakte en het bijzondere is dat je zelf door de blokken heen kunt wandelen. De smalle paadjes en de hoge botonnen blokken geven een gedesorienteerd en beklemmend gevoel. Erg indrukwekkend.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Holocaust monument

20140419 IMG_4390 BerlijnBlog bus100Siegessäule
Straße des 17. Juni/ Großer Stern

De overwinningszuil (1864 – 1873) werd gebouwd ter ere van de Pruisische overwinning in de Pruisisch-Deense oorlog van 1864. Viktoria, de goding van de overwinning, prijkt bovenop de zuil en schittert in de zon. Een wenteltrap brengt je op 67 meter hoogte vanwaar je een prachtig uitzicht hebt over het stadspark Tiergarten.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Siegessäule

20150110 - _MG_6140- BerlijnBlog Joods MuseumJoods Museum
Lindenstraße 9-14, 10969 Berlijn

In het Joods Museum (2001) kun je alles te weten komen over de geschiedenis van het Joodse volk. Natuurlijk speelt de Holocaust daarin een grote rol. Het bijzondere van het museum is, naast de uitgebreide tentoonstelling, de bijzondere architectuur en de monumenten die zich in het gebouw bevinden. Sla zeker de Holocausttoren, de Garden of Exile en de Memory Void niet over.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Joods Museum

P1010279 09. May 2014 BerlijnBlog Boxhagener PlatzBoxhagener Platz
Boxhagener Platz 1, 10245 Berlijn

De Boxhagener Platz is het centrale plein van de voormalige Oost-Berlijnse wijk Friedrichshain. Op zaterdag vindt je er de weekmarkt, op zondag kun je er snuffelen op de vlooienmarkt. Bij mooi weer zitten Berlijners met een biertje op het grasveld of strijken ze neer bij een van de vele terrasjes rondom het plein.

➤ Meer informatie op mijn blog over de weekmarkt en de vlooienmarkt op Boxhagener Platz

20141101 - _MG_5039 - BerlijnBlog Fotodagboek 34 Modellpark Berlin-BrandenburgModellpark Berlin-Brandenburg
Eichgestell 4, 12459 Berlijn

Op je dooie akkertje rondwandelen tussen de Siegessäule, de Brandenburger Tor en de Karl-Marx-Allee? Dat kan in het miniatuurpark. Veel Berlijnse bezienswaardigheiden zijn als model nagebouwd. De details van de miniaturen zijn indrukwekkend!

➤ Meer informatie op mijn blog over Modellpark Berlin-Brandenburg

_MG_8660Karl Marx AlleeKarl-Marx-Allee
Karl-Marx-Allee, 10178 Berlijn

De allee tussen Alexanderplatz en de Frankfurter Tor was de paradestraat van de DDR. Hier werden moderne woningen en winkels gebouwd om te laten zien hoe goed de burgers het in Oost-Berlijn hadden. Ook nu nog is dit de plek waar je potserige socialistische architectuur kunt spotten, de hele straat staat er vol mee.

Ton Maasland Unter den Linden (2)Unter den Linden
Unter den Linden, 10117 Berlijn

Unter den Linden is de historische prachtboulevard van Berlijn, ooit laten bouwen door de Pruisische keurvoorst Hertog Friedrich Wilhelm. De boulevard moest het Berliner Stadtschloß verbinden met het stadspark Tiergarten. Tegenwoordig vind je er veel bekende bezienswaardigheden zoals de Neue Wache, de Staatsoper en het Duits Historisch Museum.

➤ Meer informatie op mijn blog over Unter den Linden

garten der welt 18Gärten der Welt
Eisenacher Straße 99, 12685 Berlijn

Op een dag het gevoel hebben dat je in Japan, Korea en Marokko bent geweest? Dat kan in de prachtige thematuinen van het Gärten der Welt. Het uitgestrekte park herbergt zelfs de grootste Chinese tuin buiten China, in de Chinese theetuin kun je ook nog eens terecht voor een heerlijke kop groene thee.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gärten der Welt

Park Südgelände 2012 16Natur-Park Schöneberger Südgelände
Prellerweg, 12157 Berlin

Een oud rangeerterrein in de wijk Schöneberg doet nu dienst als prachtig park. De bomen en de graffiti kleuren uitstekend bij de verroeste sporen. Wist je dat het park bekend staat om het grote aantal vogelsoorten dat hier leeft?

➤ Meer informatie op mijn blog over het Schöneberger Südgelände

TeufelsbergTeufelsberg
Teufelsseechaussee, 14193 Berlijn

Wat in de Koude Oorlog een afluisterstation was van de Amerikaanse geheime dienst (NSA), is nu een verlaten gebouw vol graffiti. Gelegen midden in het Grunewald biedt het een waanzinnig uitzicht over het bos met de Berlijnse skyline aan de horizon. Je kunt meer te weten komen over het terrein tijdens de rondleiding.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Teufelsberg en de rondleiding

Berliner unterweltenBerliner Unterwelten
Brunnenstraße 105, 13355 Berlijn

Het ondergrondse Berlijn biedt vele mysterieuze geheimen. Bunkers, vluchttunnels, schuilkelders, er valt een hoop te ontdekken. De organisatie Berliner Unterwelten organiseert verschillende rondleidingen door het ondergrondse Berlijn, de meeste beginnen bij station Gesundbrunnen.

➤ Meer informatie op mijn blog over Berliner Unterwelten
➤ Check de tijden en punt van vertrek vooraf online

Replica van de grenspost Checkpoint CharlieCheckpoint Charlie
Friedrichstraße 43-45, 10117 Berlijn

Checkpoint Charlie was een controlepost langs de Berlijnse Muur tussen de Amerikaanse en Russische sector. Tegenwoordig staat hier een replica van de controlepost en kun je hier meer te weten komen over de Koude Oorlog in het Mauermuseum.

➤ Meer informatie op mijn blog over Checkpoint Charlie
➤ Heel eerlijk? Ik vind Checkpoint Charlie eigenlijk te commercieel. Er zijn goede alternatieven!

20140224 IMG_2445 BerlijnBlog TränenpalastTränenpalast
Reichstagufer 17, 10117 Berlijn-Mitte

Station Friedrichstraße was tijdens de Koude Oorlog het enige station waar je over kon stappen van West-Berlijnse, op Oost-Berlijnse, treinen (en vice versa). Natuurlijk alleen als je de juiste papieren in je bezit had. De grenscontrole vond plaats in het Tränenpalast, het gebouw herbergt nu een erg interessante tentoonstelling over de Berlijnse Muur met veel persoonlijke herinneringen aan deze grensovergang.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Tränenpalast

Gedenkstätte Berliner Mauer 22Gedenkstätte Berliner Mauer
Bernauer Straße 111, 13355 Berlijn

Omdat de Berlijnse Muur heel dicht op de Bernauer Straße stond, zijn er aardig wat Oost-Berlijners geweest die op deze plek naar West-Berlijn zijn gevlucht. Een openluchttentoonstelling herinnert daaraan. Vanaf het documentatiecentrum kijk je uit op een overgebleven stuk Berlijnse Muur met patrouilleweg en wachttoren.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gedenkstätte Berliner Mauer

Gedenkstätte HohenschönhausenGedenkstätte Hohenschönhausen
Genslerstraße 66, 13055 Berlijn

De voormalige Stasi-gevangenis Hohenschönhausen is een plek waar gruwelijke misdaden hebben plaats gevonden. Mensen die in opstand kwamen tegen het communistische regime kwamen hier vast te zitten. De rondleidingen door ex-ingezetenen zijn erg indrukwekkend maar ook de tentoonstelling mag je zeker niet overslaan.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gedenkstätte Hohenschönhausen

park tempelhofTempelhofer Feld

Elke keer als ik de voormalige landingsbanen op Tempelhof betreed, bekruipt me een gevoel van vrijheid. Over de landingsbanen kunt skateboarden, hardlopen of fietsen is een geweldige ervaring! Op het terrein kun je ook prima picknicken, barbecuen, in een van de volkstuinetjes zitten of vogels spotten. De mogelijkheiden zijn eindeloos!

➤ Meer informatie op mijn blog over Park Tempelhof

Ploetzensee3_Gedenkstätte Plötzensee
Hüttigpfad, 13627 Berlijn

Verstopt op een wat schimmig bedrijventerrein in Noord-Charlottenburg ligt Gedenkstätte Plötzensee. Hier bracht het nationaalsocialistische regime de belangrijkste politieke gevangenen op gruwelijke wijze om het leven.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Gedenkstätte Plötzensee

Tempelhof 4906Luchthavengebouw Tempelhof
Tempelhofer Damm 1-7, 12107 Berlijn

Luchthaven Tempelhof werd gebouwd in 1923, maar kreeg zijn huidige vorm in 1941. Het hoofdgebouw is het grootste en meest indrukwekkende overgebleven stuk nazi-architectuur, nog altijd is het een van de grootste gebouwen ter wereld. Tijdens de Koude Oorlog kwam het vliegveld in West-Berlijn te liggen en werd het als luchtbrug gebruikt, zo konden goederen naar West-Berlijn worden geimporteerd. Er zijn dagelijks rondleidingen door de gebouwen.

➤ Meer informatie op mijn blog over luchthavengebouw Tempelhof

Nikolaikirche_BerlinNikolaikirche
Nikolaikirchplatz, 10178 Berlijn

Het Nikolaiviertel is de plek waar het allemaal begon, je zou het het historische centrum van Berlijn kunnen noemen. De Nikolaikirche is de oudste kerk van de stad, daaromheen liggen kleine schattige straatjes en traditionele restaurants (al dan niet replica daarvan). Toeristisch, maar wel leuk om even doorheen te wandelen.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Nikolaikirche

SpreefahrtRondvaart over de Spree
Achter station Friedrichstraße

De voetjes even rust geven? Berlijns bezienswaardigheden bewonderen van het water? Lekker van het zonnetje genieten op een boot? Klinkt goed he? Dan moet je eens op een rondvaart over de Spree mee gaan. Verschillende rederijen vertrekken achter station Friedrichstraße.

➤ Meer informatie op mijn blog over rondvaarten over de Spree

Gleis 17 20150104 - _MG_5834- BerlijnBlogMonument Gleis 17
S-Bhf Grunewald

Vanaf station Grunewald werden in de Tweede Wereldoorlog duizenden Joden naar concentratiekampen gedeporteerd – hier wisten ze dat dit de reis was naar hun waarschijnlijk laatste rustplaats.  Op het station is een spoor als monument ingericht ter nagedachtenis van de slachtoffers. Een serene en zeer indrukwekkende plek.

➤ Meer informatie op mijn blog over het monument Gleis 17

IMG_1906 2014 January 18 Parkfriedhof MarzahnParkfriedhof Marzahn
Wiesenburger Weg 10

Parkfriedhof Marzahn (1909) is een mooie combinatie tussen een park en een begraafplaats. De begraafplaats is in eerste instantie aangelegd voor de arme en minder welvarende Berlijners uit de oostelijke buitenwijken. Al snel werd deze begraafplaats ook gebruikt om oorlogsslachtoffers, waaronder een groot aantal gevallen Russische soldaten om de slag om Berlijn, een laatste rustplaats te bieden.

➤ Meer informatie op mijn blog over de Parkfriedhof Marzahn

Sowjetisches Ehrenmal Schönholzer Heide 20_Russisch monument Pankow
Germanenstraße, 13156 Berlijn

In Berlijn bevinden zich verschillende monumenten waar Russische soldaten die zijn omgekomen bij de slag om Berlijn liggen begraven. Maar de monumenten zijn meer dan een rustplaats alleen. Ze zijn een bijzonder stukje patserige communistische architectuur.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Russiche monument in Schönholzer Heide
➤ Andere Russische monumenten in Berlijn

20140204 - IMG_2685- BerlijnBlog Russisches Ehrenmal TiergartenRussisch monument Tiergarten
Straße des 17. Juni, 10557 Berlin

Middenin het prachtige uitgestrekte stadspark Tiergarten staat een bombastisch monument. Hier liggen Russische soldaten begraven die zijn omgekomen bij de slag om Berlijn. Het monument biedt hen een prachtige laatste rustplaats met alle communistische leuzen van dien.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Russiche monument in Tiergarten
➤ Andere Russische monumenten in Berlijn

_MG_8476 Berlijn Treptower ParkRussisch monument Treptower Park
Puschkinallee, 12435 Berlin

Treurwilgen, trotse leuzen, beelden van strijdende soldaten. Aan niets mag het ontbreken om de soldaten uit het rode leger te herdenken en te eren. Meer dan 7.000 liggen er hier begraven. Ze zijn om het leven gekomen bij de slag om Berlijn.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Russiche monument in het Treptower Park
➤ Andere Russische monumenten in Berlijn

East side gallery - Dancing to freedomEast Side Gallery
Mühlenstraße, 10243 Berlijn

Met 1,7 kilometer is de East Side Gallery het laatste overgebleven stuk Berlijnse Muur. Maar het is vooral een canvas voor artiesten. Na de val van de Berlijnse Muur werd dit stuk beton door internationale kunstenaars beschilderd. Het centrale thema? Vrijheid. Loop van Ostbahnhof naar de Oberbaumbrücke en laat je verrassen door de kunstwerken.

➤ Meer informatie op mijn blog over de East Side Gallery

20150104 - _MG_5771- BerlijnBlog Haus der Wannsee KonferenzHaus der Wannsee-Konferenz
Am Großen Wannsee 56-58

In deze vredige villa aan de Wannsee besloot de nazitop over te gaan op systematische uitroeiing van alle Joden in Europa. Een bezoek aan de tentoonstelling in het Haus der Wannsee-Konferenz gaat je dan ook niet in de koude kleren zitten. Misselijkmakend. Maar ik had daarna ook een groot gevoel van dankbaarheid, dat we nu in een vrij land wonen. Deze geschiedenis mogen we nooit vergeten.

➤ Meer informatie op mijn blog over het Haus der Wannsee-Konferenz

Bezienswaardigheden per seizoen

Weet je al in welk seizoen je Berlijn gaat bezoeken? Bekijk dan mijn seizoensgebonden themapagina’s eens. Hier heb ik al mijn tips verzameld voor een lente, zomer, herfst of winter in Berlijn. En geloof mij… Elk seizoen heeft zijn charme!

Lente

Straatfestivals, bloesems langs de muur, aspergetijd en meer.

Mijn Berlijnse lentetips.

Zomer

Open air feestjes, strandbars, openluchtbioscopen en meer.

Mijn Berlijnse zomertips.

Herfst

Herfstwandelingen, vliegeren, het lichtfestival en meer.

Mijn Berlijnse herfsttips.

Winter

Schaatsen, kerstmarkten, knusse boekenwinkels en meer.

Mijn Berlijnse wintertips.

Op zoek naar nog meer leuke dingen om te doen in Berlijn? Ik heb nog veel meer verzamelartikelen geschreven, wellicht zit hier nog iets voor je tussen:

Wat zijn jouw favoriete bezienswaardigheden in Berlijn? Of kan ik je nog ergens bij helpen? Laat gerust een reactie achter!liebegruesse

89 Reacties

  1. Hoi Marjolein,
    Wij wonen tot december in Berlijn en het bevalt ons super hier! Jouw blog ook btw! We gebruiken het vaak, haha. Ik vroeg mij af of jij misschien iets weet over kortingskaarten/museumkaarkaarten e.d die handig zijn? Ik vind die vam drie dagen een beetje te kort haha..

    Reageer
    • Hoi Sanne,
      wat leuk om te horen dat jullie zo genieten van Berlijn! Duitsland kent geen museumjaarkaart zoals wij dat in Nederland kennen. Er bestaan wel enkele kaarten voor de staatsmusea maar die zijn vrij prijzig en bieden ook geen toegang tot de wisselende tentoonstellingen, voor mij is het dus voordeliger is om losse tickets te kopen. Hier kun je er meer informatie over vinden: http://www.museumsportal-berlin.de/de/planen-organisieren/tipps-zum-eintritt/jahreskarten/. Wat misschien ook een leuk idee is voor jullie is de Lange Nacht der Museen: http://www.lange-nacht-der-museen.de/de/. Je kunt voor een vaste prijs (€18) de hele avond allerlei musea en bijzondere tentoonstellingen en lezingen bezoeken. Het is wel wat druk maar de ideale manier om veel nieuwe musea te leren kennen. Ik vind het altijd erg leuk en gezellig! Dit jaar vindt het plaats op vrijdag 28 augustus.
      Liebe Grüße,
      Marjolein

      Reageer
  2. Hi Marjolein,
    you have a nice and usefull blog! i plan to go to Berlin on my birthday very soon. Can’t wait!
    I have a question, maybe you can help. i will travel with a 9 years old son. is there anything to do in Berlin for kids? Do they have a playground as well such as Efteling or something smaller in Berlin or neighbourhood?

    Thank you in advance for your response and have a nice summer!

    Reageer
    • Hi Wahyu, you can have a look at my article with tips for children in Berlin, maybe there is something in there for your son. There is not really something similar as Efteling but there are enough things you can do with kids in Berlin! Have fun! Groetjes, Marjolein

      Reageer
  3. Hallo, mijn dochter en ik gaan in juli 4 dgn naar Berlijn. Ik zou graag willen weten of een Hop-on-Hop-off tour voor twee dgn een goed idee is of zoals je schrijft een rit met bus 100?
    Heb je misschien ook tips voor wandelroutes?
    Groetjes, Maris

    Reageer
    • Hoi Mariska, bus 100 komt langs veel bezienswaardigheden maar niet langs allemaal. Wat dat betreft zie je met een hop-on-hop-off bus wel een stuk meer en kom je via een audiogids ook meer te weten over de stad. Zelf vind ik het leuker om zelf op ontdekkingstocht te gaan maar ook dat is natuurlijk heel persoonlijk. Voor wandelingen raad ik de gidsjes van 100% Berlijn aan, ook in mijn eigen boek Mijn Berlijn staan een paar wandelingen. Veel plezier in Berlijn!

      Reageer
  4. hallo,
    ik en mijn gezin gaan dit jaar op vakantie in Berlijn. Mijn mama zou heel graag s’middags gaan eten in een park. welk park zou jij aan raden.
    grtjs Margo

    Reageer
    • Hai Margo,
      wat leuk dat jullie met het hele gezin naar Berlijn gaan! Willen jullie eten in een restaurant in een park of zelf picknicken of barbecuen? En heb je nog een voorkeur voor een wijk? Ik vind zelf Volkspark Friedrichshain heel fijn, veel schaduw, een prachtige oude fontein (Märchenbrunnen) en plek om te zitten. Park Tempelhof is ook een aanrader, het wandelen over de voormalige landingsbanen vind ik nog altijd een bijzondere ervaring. Er is ook een barbecueruimte maar er is weinig schaduw. Het grote stadspark Tiergarten is ook prachtig. Op deze pagina kun je nog meer informatie vinden over parken in Berlijn.
      Groetjes en veel plezier,
      Marjolein

      Reageer
  5. Dag Marjolein,

    leuk om al jouw tips te lezen.
    Wij gaan van 4 april tot 8 april naar Berlijn, maar we waren vergeten dat het dan Pasen en Paasmaandag is. Is alles dan gesloten?
    Zijn er nog speciale zaken die je aanraadt tijdens deze periode?

    Groetjes

    Reageer
    • Hai Sofie,

      ja, op goede vrijdag, eerste paasdag en tweede paasdag zijn de winkels gesloten. De meeste musea zijn wel open. Ik heb een heel artikel geschreven over Pasen in Berlijn, daar vind je nog een paar leuke tips. Veel plezier in Berlijn!

      Groetjes,
      Marjolein

      Reageer
  6. Geweldige informatie, bedankt daarvoor.
    Een beetje late vraag maar wie weet? We gaan dit weekend 27 – 31/3 naar Berlin met hotel op de Kastanien Allee. Zaterdag omgeving Prenzlauerberg, zondag naar Madama Butterfly en de foodmarket. Ik zie eigenlijk niet iets om op maandag te doen behalve winkelen. Heb jij misschien een tip voor bijv. een expositie of een bijzondere buurt?

    Reageer
  7. Hoi Marjolein,

    Wat een leuk blog, heel veel goede tips ervan afgehaald!! Aankomende vrijdag met mijn man voor de eerste keer naar Berlijn, met de trein, stond al lang op ons verlanglijstje.We logeren in Holiday-inn express city center.Heb er zin in!!

    Reageer
    • Super! Tof om te horen! Heel veel plezier in Berlijn!

      Reageer
  8. bedankt voor de tips had ik het maar eerder gezien ik ben net terug.. Wel een leuke tijd gehad hoor maar na deze tips gelezen te hebben zie ik dat ik het nog leuker kon hebben !

    Reageer
    • Berlijn is zo groot, daar red je het toch niet om alles in 1 (of 2, of 3) keer te zien. Nog een keertje terugkomen dus ;-).

      Reageer
  9. Marjolein,

    Bedankt voor de mooie site, ik gebruik deze site om mijn reizen naar Berlijn te plannen, ik ben nu bezig met een nieuwe toer te schrijven voor juni waar ik weer met een groep Berlijn ga bezoeken.

    Bedankt

    Nb ik zou graag je facebook pagina ook volgen

    Reageer
    • Wie kan mij vertellen of je een kaartje van bus 100 ook in de bus zelf kan kopen?

      In april zijn we in Boxhagener Str. , Friedrichshain-Kreuzberg, wie kan me vertellen of daar ook vlakbij bus 100 een opstapplaats heeft?

      Richard

      Reageer
      • Je kunt bij de buschauffeur een kaartje kopen. Bus 100 komt trouwens niet in Friedricshhain-Kreuzberg maar je kunt met de metro (lijn U5) naar Alexanderplatz reizen en daar op bus 100 stappen (dit is het beginpunt van de route).

        Reageer
  10. Beste Marjolijn,

    Zijn net terug van een weekje Berlijn met familie van 4 tot 71. Was verre van de eerste keer een absoluut niet de laatste keer dat we naar Berlijn gingen. Heb in de voorbereiding heel veel aan je blog gehad. Lees het met veel plezier en blijf je volgen op twitter. Zijn dan ook op donderdag in de Markthalle Neun geweest, alternatief uitzichtpunt t.o.v. de Fernsehturm genomen en hadden natuurlijk ontzettend mazzel met het weer en de prachtige zonsondergangen.
    Tip voor de ‘sportievere’ Berlijngangers: Laatste week ook drie keer ‘s ochtends vroeg (voor zevenen) de hardloopschoenen aangetrokken en vanaf Rosenthalerplatz een paar rondjes gerend. Je bent zo in Tiergarten en de Brandenburger Tor is in de opgaande zon (zonder andere mensen – behalve de bewakers van de Amerikaanse ambassade) echt een hele leuke extra (Kirsch auf dem Berliner Kuchen?). Zo vroeg is ook leuk omdat dan de eerste mensen al weer aan het werk zijn/gaan terwijl er ook nog mensen een laatste biertje (of was dat een eerste?) drinken.

    Nogmaals, erg goed blog! Dank.

    Groeten,
    Niels

    Reageer
    • Hoi Niels,

      bedankt voor je reactie. Leuk om te lezen dat jullie het zo leuk hebben gehad in Berlijn! Het is inderdaad heerlijk om zo vroeg bij de Brandenburger Tor te zijn. Als ik aan de andere kant van de stad moet zijn ga ik ook op de fiets en ik vind het heerlijk om voor kantoortijden onder de Brandenburger Tor heen te fietsen en te zien hoe de ochtendstond zo mooi op de poort schijnt. Altijd weer even een geluksmomentje!

      Groetjes,
      Marjolein

      Reageer
  11. Hoi,

    Ik ga van 23 oktober t/m 26 oktober naar Berlijn met mijn vriendin. Het is de eerste keer dat wij in Berlijn komen. Nu lees en zie ik zo veel dingen om te gaan doen dat ik er bijna geen wijs uit kan. Wat is volgens jou een goed idee om onze dagen mee op te vullen?

    Groetjes!

    Reageer
  12. Hoi Marjolein,
    Ik wil in de meivakantie met mijn twee zoons van 7 en 14 jaar naar Berlijn gaan. Maar er is zóveel te zien! We gaan maar drie nachtjes… Wat raad je me aan om te gaan doen? Vooral gezien het leefrijdsverschil best lastg om een programma te maken.
    En heb je een tip voor het verblijf, liefst niet al te kostbaar.. (alleen staande ouder!)
    Groetjes, Marga

    Reageer
    • Hoi Marga,

      dat klopt. Er is ontzettend veel!

      Ik heb al eens wat tips voor Berlijn met kinderen op een rijtje gezet. Misschien heb je daar iets aan? Volgens mij zijn het Techniekmuseum (veel informatie over de geschiedenis van vervoer: vliegtuigen, treinen etc.) en het Naturkundemuseum (o.a. de skeletten van dino’s) altijd wel geliefd bij kinderen. Misschien is een tour van Berliner Unterwelten ook wel wat? Kan zijn dat ze daar nog net wat te jong voor zijn.

      Ik kan het EasyHotel aanraden. De locatie is top: lekker centraal en veel leuke tentjes in de buurt. Bovendien zijn ze niet duur. Motel One is ook nog een optie, is vrij nieuw en ook centraal en makkelijk bereikbaar. Voor de echt goedkope hotels moet je vaak ver uit het centrum gaan zitten en dat lijkt me met kinderen misschien wat onhandig.

      Hoop dat je hier iets mee kunt!

      Groeten,
      Marjolein

      Reageer
  13. Beste Marjolein

    Ik ga in december 3 dagen naar Berlijn. Ik wil dan ook wat kerstmarkten bezoeken. Heb jij een tip welke kerstmarkt ik echt moet gaan bezoeken? Ik heb hier en daar al een beetje gekeken naar de bezienswaardigheden en aangezien het er ontzettend veel zijn, heb jij een top 5 voor mij waar ik écht naar toe zou moeten?

    Groetjes Paula

    Reageer
    • Hoi Paula,

      ik heb op mijn blog al eens geschreven over kerst in Berlijn en mijn favoriete kerstmarkten. Mijn favorieten zijn toch wel de Gendarmenmarkt (kost €1 entree), de markt in de Kulturbrauerei en de markt bij Schloß Charlottenburg. Als je houdt van leuke spulletjes kun je ook deze design kerstmarkten eens bezoeken.

      Groetjes,
      Marjolein

      Reageer
  14. Ik zoek me gek hoe ik het beste bij de vlooienmarkt in mauerpark kan komenmet Ov. Heb wat moeite met veel lopen dus zou graag zo dicht mogelijk er bij komen. Misschien handig om dat er bij te zetten? Heel veel aan je mooie blog gehad. Super bedankt daar voor !

    Reageer
    • Hoi Elsa, de tramlijn M10 stopt voor de ingang van het park (halte Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark). Op ongeveer 5 minuten loopafstand van de ingang van het park komt de metrolijn U8 (halte Bernauer Straße). Veel plezier!

      Reageer
  15. Wat een leuke tips! Zelf ook pas in Berlijn geweest. Ik mis in dit rijtje alleen nog de fietstour met Nederlandse gids via Baja Bikes! Daar begin ik m´n stedentrips altijd mee.

    Leuke onderverdeling met de tips in de verschillende jaargetijde!

    Reageer
  16. Hoi Marjolein, mooi blog heb je gemaakt, wel een beetje veel ruimte bovenin! Ik mis alleen nog het volgende, wanneer ik in Berlijn ben, huur ik altijd via via een appartement, al dan niet in een buurt naar keuze. Meestal kom je dan in een appartement met een leuke binnenhof! Met een beetje googelen kom je al snel huur appartementen tegen in berlijn.

    Reageer
  17. Hallo Marjolein,

    Bedankt voor de info op je blog. Zeer waardevol en nuttig.
    Nog nooit zijn mijn vrouw, 2 tienerjongens en ik zo goed voorbereid op een stedentrip geweest.

    Gewapend met 50+ geprinte pagina’s en veel pdf’s gedownload op mijn iPhone, hebben we praktisch alle bezienswaardigheden in 2 dagen bezocht. Op de terugreis hebben wij Sachsenhausen nog bezocht wat een enorme indruk heeft achtergelaten. Mi een must voor iedereen die een paar dagen Berlijn aandoet.

    Aanraders wat ons betreft zijn:
    – Alexanderplatz
    – Berlijnse Muur (Met name Bernauer Straße en kleine wachttoren in de Stresemannstraße, nabij de Potsdamer Platz)
    – Brandenburger Tor / Reichstag
    – Checkpoint Charlie (Inderdaad druk / Toeristisch maar de moeite waard)
    – Fernsehturm (Imposant, maar ga hier ivm drukte vroeg naar toe)
    – Gendarmenmarkt (Mooie combi met Unter dem Linden en Bebelplatz)
    – Hackesche Höfe
    – Holocaust monument
    – Potsdamer Platz
    – Sachsenhausen

    Nog dank voor je tip om Kreuzberg te bezoeken.
    Heerlijk gegeten aan de Bergmannstrasse en vanuit daar ook het enorme kerkhof aldaar bezocht en het parkje aan de Chamissoplatz.

    Groetjes, van Jan, Mirjam, Jesse en Pepijn

    Reageer
    • Bedankt voor jullie reactie, erg leuk om te lezen dat jullie met een stapel geprinte pagina’s op stap zijn gegaan en dat jullie wat aan mijn tips hebben gehad!

      Groetjes,
      Marjolein

      Reageer
  18. Ik ga deze zomer naar Berlijn. Wat kunnen jullie aanraden voor de mooiste graffiti te zien? Van plaatsen of van gidswandelingen?

    Wat mag ik zeker dan niet missen?
    En van buurten als camden town in Londen?

    Reageer
  19. Dag Marjolein,

    Met de pasen (vrijdag t/m maandag gaan we naar Berlijn. Kun je mij vertellen of de toeristische trekpleisters, zoals de reichstag wel gewoon open zijn…Ik begrijp uit jou blog dat we winkelen vooral vrijdag en zaterdag moeten gaan doen.

    Ik hoop van je te horen.. Ook als je andere leuke paastips hebt!

    Gr Petra

    Reageer
  20. hallo Marjolein,

    Viel Spaß en liebe Grüße, weet je wat daar mis mee is? nou je hebt de hele zin in het Duits behalve de en…
    de en moet und zijn. ik wil niet opdringerig zijn of zo maar ik zeg het aleen maar om jou site beter te maken. als je die zin veranderd naar: Viel Spaß und liebe Grüße, dan is het helemaal goed. voor de rest vind ik je site heel god gemaakt.

    groetjes anoniempje

    Reageer
  21. Hallo, ik ga in mei naar Berlijn, weet iemand of je de zaal van de Komische Oper kan bezoeken zonder voor een voorstelling te moeten boeken?

    Reageer
  22. Beste marjolein,

    Allereerst een leuke blog en daarom heb ik een vraag waar jij wellicht mee kan helpen?

    ik ga 21-23 maart 2014 met 7 vrienden naar berlijn en ben bezig om een leuk programma neer te zetten van feest en cultuur.
    op het gebied vd feesten is er zo veeeel aanbod en zou graag je advies krijgen.
    ik had het idee om op vrijdag naar loungebar spindler en klatt te gaan. Kan je eten, drinke en later feesten.
    op zaterdag had ik berghain in me hoofd (als we binnenkomen met die strenge deurcontrole).
    is dit leuke invulling of zou je voor 2 dagen technofeesten gaan? Zo ja; wat zou je adviseren?

    alvast bedankt voor de hulp en info.
    met vriendelijke groet cees

    Reageer
  23. Het Olympiastadion is ook zeker een bezoekje waard bij een thuiswedstrijd van Herta.

    Reageer
  24. Hey Marjolein,

    Leuke Blog, heb er een paar dingen uitgehaald om te bezichtigen.
    Misschien is dit een tip:

    De Teuvels Berg is best wel leuk om heen te gaan met de S7 richting Postsdam Hbf, uitstap halte Grünewald, maar er is 1 nadeel het is vanaf daar nog een heel eind lopen stuk door het bos en je moet zelf uitzoeken waar je heen moet want het staat nergen aangegeven geen borden e.d. In het weekend (start 13:00)is daar een “tour van +/- 2 uur over de history (volgens mij 15,00 euro) e.d en er is ook een soort tour van pak hem beet 1 uur, (stelt niet veel voor voor 7,00 euro)

    Reageer
  25. Hallo Marjolein.
    Kan jij me meer vertellen over de Hansa Studio en vind ik daar ook meer over Depeche Mode?
    Bedankt alvast.
    groetjes
    Ineke

    Reageer
    • Hallo Ineke, ik ben ook met deze tour geweest dus wilde je ook even antwoorden. Degene die de tour doet is zelf groot Depeche Mode fan en kan je mooie verhalen vertellen. Kan hem van harte aanbevelen. Google op Fritz music tours. Omdat Depeche binnenkort in Duitsland speelt hebben ze DM specials.

      Reageer
  26. Hallo Marjolein

    Afgelopen week teruggekomen van een paar vakantiedagen naar Berlijn met mijn man. We hebben veel informatie van je blog kunnen halen en daarvoor willen we je bedanken. Binnenkort ga ik weer naar Berlijn met onze jongste dochter en kijk er nu al naar uit. nogmaals dank.

    Hillie de zeeuw

    Reageer
  27. Hoi Marjolein,

    Complimenten voor je fantastische website/blog!! Echt alles is hier te vinden!
    Over drie weken gaan mijn vriend en ik voor 4 dagen nar Berlijn. We hebben er superveel zin zin. Zijn zelfs bang om tijd te kort te komen, we willen zoveel zien. Even een vraagje, het boek Cristiane F kennen we allemaal wel, ik wil heel graag naar dat metrostation. Is er daar iets specifieks wat ik kan herkennen van het boek?
    Badankt alvast.
    Keep up your blog!!
    Groetjes, Debbie

    Reageer
  28. We gaan met z’n 3en binnenkort naar Berlijn en zijn op zoek naar iets op het gebied van computers/elektronica. Er is geen Apple store, maar buiten het computer spel museum is er iets anders bijzonders over computers in Berlijn te vinden?

    Reageer
    • Hi Joris, bedoel je meer op het gebied van shoppen of op het gebied van interessante informatie? Als je echt iets wilt aanschaffen kun je terecht bij Saturn en Mediamarkt bij Alexanderplatz. Voor meer informatie is het communicatiemuseum misschien interessant, daar wordt de gehele ontwikkeling van communicatie tentoongesteld, o.a. ook computers. Groetjes, Marjolein.

      Reageer
    • Hey Jacqueline,

      bedankt voor de aanvulling. Maar hij staat gewoon in het rijtje hoor. Onder een andere naam weliswaar: Holocaust Monument. Erg interessant een een must onder de bezienswaardigheden in Berlijn!

      Marjolein

      Reageer
  29. Hoi Marjolein

    Volgend weekend ga ik met mijn vriend van zaterdag tot dinsdag naar Berlijn.
    Heb jij toevallig weet van een leuke avondactiviteit?
    (los van de vele leuke bars)

    Ik kijk alvast uit naar jouw antwoord!

    Groetjes Lies

    Reageer
  30. Hoi,
    Wij maken een presentatie over Berlijn voor school. We verdiepen ons in het leven in Berlijn, dingen die te doen zijn in Berlijn en eigenlijk alles van Berlijn. Maar we hadden een vraag: ‘Hoe is het om te leven in Berlijn? En wat maak je mee als je leeft in Berlijn? Wat zijn de leuk en wat zijn de minder leuke dingen van het leven in Berlijn?’ Wij hopen dat u ons kan antwoorden, want dat zou ons heel veel informatie geven voor onze presentatie. En we zouden je heel dankbaar zijn.
    Sera en Jasmijn

    Reageer
  31. Hoi Marjolein,

    Binnenkort ben ik van plan om 5 of 6 dagen naar Berlijn te gaan. Kan ik binnen deze dagen alle bezienswaardigheden bekijken en bezoeken?
    Een andere vraag gaat over het Tacheles. Is dit nu wel of niet geveild? Als dit niet zo is, wanneer zijn ze van plan om dit wel te gaan veilen?

    Mijn complimenten voor de leuke en handige blog :-)

    Groetjes Ilya

    Reageer
  32. Komende week voor de 2e keer naar Berlijn! Nu met de kinderen.. We gaan 4 dagen.. Is het dan slim om een kortingskaart te nemen ? En mijn kinderen zijn 10, 12 en 14.. zijn daar kinderkaartjes voor (OV) ..

    Reageer
  33. Hai Marjolein,
    WAUW…wat een uitgebreide leuke blog met enorm veel tips, goed aangevuld door bezoekers. Ik ga met man en 3 kids (10,8 en 6 jaar) eerste 2 weken van Juli 2012 naar Berlijn en ik heb de indruk dat 2 weken te kort is. Wat we zeker gaan bekijken is vlooienmarkten, een boottochtje, het techniek museum, naar het Ritterchocolade winkeltje, het Victorapark en SonyCenter maar hoogstwaarschijnlijk ook het Tropical Island.. laat je hierna weten hoe het was.

    Hoe staat het met je BerlijnBlog App, is die al beschikbaar?
    Groetjes van Sanne Smits

    Reageer
    • Hallo Sanne,

      bedankt voor je reactie, leuk om te horen wat jullie Berlijnplannen zijn. Twee weken is zeker “te kort” maar al een stuk langer dan de meeste toeristen in Berlijn verblijven. Het is in ieder geval genoeg om een goede indruk van de stad en de omgeving te krijgen! De app ligt een beetje stil helaas. Zou het graag willen maar ben naast mijn blog ook druk aan het werk dus het schiet er helaas een beetje bij in :(. Er zal dus gewoon geprint moeten worden haha.

      Veel plezier, ben benieuwd wat de kinderen ervan vonden!

      Groetjes, Marjolein

      Reageer
  34. Wat een prachtige en vooral nuttige blog. Wij vertrekken morgen, bedankt voor alle tips :-)

    Reageer
  35. kan iemand mij vertellen bij welke haltes van bus 100 de bezienswaardigheden horen

    Reageer
  36. Hoi Marjolein,

    Wat een fantastische Blog heb je!!!
    op dit moment zijn we in Berlijn en we hebben met veel plezier gebruik gemaakt van jouw site om onze weg door de stad te zoeken. en met veel plezier hebben we je stukjes gelezen.
    THANX Patrick en Tamara

    Reageer
  37. Nog een tip voor mensen die de Reichstag niet kunnen bezoeken, omdat ze zijn vergeten aan te melden van tevoren. Je kunt ook een reservering in het restaurant van de Reichstag plaatsen. Wel prijzig (gerechten op de kaart zijn meer dinergerechten en kosten tussen de 15 en 25 euro), maar je betaalt geen entree. Je mag dan voor of na het eten ook gewoon rondlopen in het bezoekersgedeelte van de Reichstag. Geen rondleiding, maar wel een heerlijke lunch, een kleine fotogeschiedenis van de Reichstag, een audioguide en schitterend uitzicht vanuit de koepel. Zeer de moeite waard!

    Reageer
  38. heel mooi maar heb je ook een plattegrond
    gr de koekoek

    Reageer
  39. Hallo,

    Ik ga in de eerste week van Januari 3 dagen naar Berlijn.
    Ik wil in 3 dagen zoveel mogelijk zien!
    Is dan alleen bus 100 een optie of heb je ook nog
    andere ideeen zodat ik zoveel mogelijk zie?

    Groetjes,
    Anne

    Reageer
  40. Hoi Marjolein

    Net terug van een trip naar Berlijn. Ik had gewild dat je reisboek al uit was gekomen.
    Van te voren wel veel gecheckt op je site, maar niet meer de kans gehad om het na te lezen. Dus een bezoekje aan de reichstag gemist. (niet van te voren aangemeld)

    Maar om met de tijd mee te gaan in plaats van een reisgids uit te brengen een app.
    Mijn vriend had op zijn telefoon een app gedownload (engels) en daarin stonden een aantal routes die je kon lopen. Zodat je niets zou missen. Wel makkelijker als de hele tijd een boek mee te slepen. En iedereen loopt met telefoons en tablets. Dus je valt niet op.
    Daarin stond helaas niet veel info die jij wel geeft. Dus misschien een tip.

    Hij had op zijn telefoon ook een app van het openbaar vervoer. Super handig!

    Wij gaan zeker nog eens terug!
    En dan gaan we je site nog beter bestuderen.

    Dank je voor alle voorpret van het lezen van je site.

    Tanja

    Reageer
    • Hoi Tanja,

      bedankt voor je reactie, ontzettend leuk om te lezen! Misschien is het wel leuk om te weten dat ik momenteel bezig ben met de ontwikkeling van een applicatie (voor iPhone). Het is wel een hele klus dus ik kan niet zeggen wanneer de applicatie ook daadwerkelijk live gaat maar we zijn er mee bezig. Als je suggesties hebt voor wat er allemaal in de app moet komen dan hoor ik het graag! Met een ebook ben ik ook bezig, deze zou je als PDF op je telefoon of computer kunnen zetten.

      Had ik maar meer tijd ;)

      Groetjes Marjolein.

      Reageer
  41. Bedankt voor de geweldige tips op deze website! Wij zijn net terug en hebben een geweldige korte vakantie gehad in Berlijn door de vele bruikbare tips. Bus 100 vonden we misschien nog wel de beste tip. We hebben er heel veel ritjes mee gemaakt, maar dat kwam misschien doordat we vlak bij opstapplaats Zoologischer Garten logeerden. Hebben jullie misschien wat meer tips voor Potsdam?
    Groetjes Hanny

    Reageer
    • Hoi Hanny, leuk om te horen dat je wat hebt gehad aan mijn tips! Voor Potsdam heb ik ook een aantal tips, deze kun je hier vinden http://berlijn-blog.nl/bezienswaardigheden/potsdam/. De paleistuinen zijn een echte aanrader, daarnaast zijn de paleizen zelf heel indrukwekkend om eens van binnen te zien en heb je de Hollandse wijk in het centrum welke het bezichtigen zeker waard is. Groetjes, Marjolein.

      Reageer
  42. Hallo Marjolein
    Ik heb een aantal vraagjes en hoop dat je mij daar antwoord op kunt geven.
    We gaan met 2 volwassenen en 2 kinderen naar Berlijn.
    We overnachten in het Quality Hotel Berlin Tegel voor 2 nachten. We zijn hier van 27 t/m 29 december.
    We hebben geregeld dat we in het hotel kunnen ontbijten.
    Weet iemand waar je tussen de middag iets kunt halen (niet te duur) en waar de kinderen iets kunnen eten het liefst geen restaurant want onze kinderen van 6 en 7 hebben hier weinig behoefte aan. Is er ook bv een Mc donalds? Verder zijn wij erg gek van de kerstsfeer en we hadden begrepen dat er nog kerstmarktjes waren als wij er waren en ook dat winterwelt er zou zijn. Weet je of dit klopt en waar dit is en of het leuk is. Verder wilde ik weten of Legoland Discovery Center iets voor ons zou zijn en wat dit kost om met 2 volwassenen en 2 kinderen te gaan. Zijn er verder nog leuke dingen voor kinderen behalve de dierentuin?
    Ook wilde ik vragen wat we het beste kunnen doen mbt het vervoer ter plaatse. Kunnen we het beste een kaart van 3 dagen kopen? Kan dit? Geld dit voor al het vervoer? Of kunnen we het beste alles per auto doen? Ook heb je een milieusticker nodig hadden we begrepen, kun je vertellen welke en waar we deze moeten halen of bestellen. We hebben veel vragen maar gaan met kinderen met kinderen met een beperking. Ik wil je alvast hartstikke bedanken en zeggen dat we deze site erg fijn vinden.
    Groetjes Sjef

    Reageer
    • Beste Sjef,

      Antwoorden op veel van je vragen zijn elders op de website al te vinden. Zo kan je op deze pagina lezen over de kerstmarkten in Berlijn. Hoewel de gegevens van vorig jaar zijn, zal veel hetzelfde blijven: zo zullen de meeste kerstmarkten na Kerstmis niet meer open zijn, maar hier en daar blijven ze tot nieuwjaar open. Voor tips met kinderen kan je even hier kijken. Voor prijzen van het Legoland Discovery Center kan je even op hun eigen website kijken. Alles over de milieuzone en benodigde milieusticker vind je hier.

      Over het vinden van een McDonalds hoef je je niet druk te maken. In Berlijn en omgeving vind je er zo’n 55, en dan hebben we het niet over andere burgertenten. Overigens hoef je je niet (alleen) te wenden tot Amerikaanse ketens. Duitsers zijn ook erg goed in fastfood, en je kan dus ook gewoon een Bratwurst (desnoods op straat!) of andere snack bij een van de vele eetkramen of kiosken kopen.

      In Berlijn is het aan te raden de auto lekker te laten staan, en de stad te verkennen met het OV. Voor het OV koop je het makkelijkst en voordeligst elke dag een Kleingruppenkarte. Zolang je niet Berlijn uit wilt (naar bijvoorbeeld Potsdam of de luchthaven Schönefeld) heb je alleen zones ‘AB’ nodig voor 15 euro per dag. Maar daar lees je hier meer over.

      Veel plezier met het verder voorbereiden, en alvast veel plezier in Berlijn!

      Jurjen

      Reageer
  43. Hallo Marjolein.
    Ik mag haast wel zeggen : Bedankt voor een super weekend in Berlijn!

    We zijn net een uurtje weer thuis, en we vonden het meer dan fantastisch! Super weer gehad dus dat was ook helemaal goed.
    We hebben heel veel aan deze site gehad, we hadden de laptop mee en in het hotel was gratis Wifi (Titanic Hotel, aanrader!) zodoende konden we vaak dingen checken. Met name het openbaar vervoer!
    We hebben toch een Berlin Welcome Card gekocht voor 48 uur. Zone ABC. Zo konden we overal in en uit.

    Nog 1 vraag overgebleven.
    Als je nog op de snelweg zit en Berlijn in komt, zie je ineens een tribune aan de snelweg staan. Deze zijn ze nog aan het renoveren.
    Waarvoor is dit? of waarvoor heeft het vroeger gediend?
    Keep up the good work en super bedankt voor de tips!
    Groetjes Suus
    (het ondergrondse museum, Berlin Unterwelt Museum, is echt super interessant.)

    Reageer
    • Beste Suus,

      Een uurtje thuis, en dan alweer online om Marjolein te bedanken. Zoals de bezoekers blij met haar zijn, mag zij wel blij zijn met haar trouwe bezoekers! Haha. ;)

      Bij die tribune gaat het waarschijnlijk om de snelweg BAB 115 tussen Potsdam en Berlijn? Je hebt dan al zo’n 10 kilometer over een voormalig racecircuit gereden: de AVUS. De Automobil-Verkehrs und Ubungs-Strasse. Van 1921 tot 1998 werden hier races gehouden, waarbij de tribune zich aan de noordkant van het circuit bevindt. Op Google Maps kan je ook nog de keerlus zien, waarmee de coureurs omdraaiden om weer het lange rechte stuk richting Potsdam te berijden. Net boven de keerlus, tussen Nordschleife en AVUS zie je ook nog een rond gebouw, dat de controletoren voor het circuit was.

      Groetjes,

      Jurjen

      Reageer
  44. Hoi Marjolein,
    Ik heb veel gehad aan de info op jouw blog. Fantastisch! Berlijn is super!
    Als aanvulling bij de bezienswaardigheden: Stasimuseum Berlin-Hohenschönhausen in oost-Berlijn. Erg indrukwekkend. Bezoek is alleen met (uitgebreide) rondleiding mogelijk. De gids is een voormalig politiek gevangene die over zijn (vreselijke) ervaringen in Hohenschönhausen verteld. Onze gids had mensen geholpen naar het Westen te vluchten en was daarbij gepakt. Zeer de moeite waard dus. (www.stiftung -hsh.de) O.a. te bereiken met Tram M5. Vertrek vanaf S+U Alexanderplatz (Gontardstrasse, tegenover Fernsehturm), uitstappen bij halte Freienwalder Strasse.

    Als je de Reichstag (koepel) wil bezoeken moet je dit minimaal 3 a 4 werkdagen voor het bezoek op internet aanvragen (www.bundestag.de/anfrageformulare), anders kom je er niet in.

    Reageer
    • Ha Caroline, leuk om te horen dat je wat aan mijn blog hebt gehad! Goede opmerking, ik heb wel een pagina over Hohenschönhausen maar die staat hier niet gelinkt, maar ik zal hem hier ook even bijzetten want ik ben het zeker met je eens dat deze plek het bezoeken waard is.

      Reageer
      • Leuke site Marjolein. Ik zie ook na mijn bezoek aan Berlijn nog leuke tips dus een reden temeer om nog een keer terug te gaan. Gedenkstätte Hohenschönhausen staat nu gelinkt onder Algemeen/Musea op deze pagina; ik pleit ervoor om deze ergens bovenaan met stip te zetten. Ik was hier erg van onder de indruk. Hoe ‘blue’ was ik 23 jaar geleden tijdens mijn eerste bezoek aan toen nog Oost-Berlijn met muur om dan nu te beseffen dat er toen tegenstanders van de DDR onder deze omstandigheden gevangen werden gehouden. Een must voor iedereen die Berlijn bezocht. Ik vond het vele malen indrukwekkender dan Unterwelten of welk gebouw dan ook.

        Reageer
      • Hallo Marjolein,
        we hebben in Juni Bezoek uit Australie hier in Nederland en ze zein gefaszineerd van Berlijn.
        Ik ben er ooit een Dag geweest – veel te weinig –
        maar hoe kunnen zij goedkoop – Hotels en Vervoer rgelen? Jij weet veel meer over Berlijn dan wij,
        Alvast bedankt voor je Hupl en we kunnen het beter nu al regelen dan dat ze hier in Juni stann en wij de Weg niet vinden.
        Hannie Simons
        Stuur a.u.b. je Antwoord naar simons1250@gmail.com

        Reageer
  45. hoi
    ik heb een vraagje. ik kom aan op vliegveld berlijn schoenfeld, welke zone met ik dan hebben om naar het centrum te gaan en hoelanf is dat rijden met de bus.

    Reageer
    • Hoi Patricia, volgende keer kun je beter je vraag stellen op mijn pagina over openbaar vervoer. Maar Schönefeld ligt in zone C, en vanaf hier kun je de S-Bahn of de trein nemen richting Centrum Berlijn. Duurt tussen de 20-40 minuten. Groetjes, Marjolein.

      Reageer
      • Hoi Marjolein,

        Zo te zien heb jij verstand van het openbaar vervoer in Duitsland. Ik heb zitten zoeken op internet, maar kan er niks over vinden zoals bij ons bijv ov9292.

        Wij hebben voor ons vliegtickets geboekt naar Berlin Schonefeld en hotel geboekt in Quality Hotel Berlin Tegel. Hoe kan ik vinden waar en hoe ze met het openbaar vervoer daar kunnen komen en hoe lang het ongeveer duurd?

        Zie graag je reactie en alvast super bedankt!

        Groetjes,
        Hanneke

        Reageer
        • Hoi Hanneke,

          op mijn pagina over OV in Berlijn heb ik een linkje naar het Berlijnse equivalent van 9292ov.nl, dat is namelijk http://www.fahrinfo-berlin.de/Fahrinfo/bin/. Het hotel ligt niet dichtbij Schönefeld dus je bent wel een uur onderweg denk ik. Er zijn veel verschillende reismogelijkheden dus ik raad aan om zelf even op fahrinfo-berlin.de te kijken. Veel plezier in Berlijn!

          Groetjes, Marjolein.

          Reageer
  46. Zijn er met Hemelvaartsweekend nog speciale of leuke evenementen of bezienswaardigheden in Berlijn?

    Reageer
  47. Mss een beetje een rare vraag en ik wist ook niet goed waar ze te posten maar aangezien het voor mij een eigenaardige bezienswaardigheid was zal ik ze hier maar posten : iemand een idee waartoe de rose en blauwe buizen dienen die soms in het straatbeeld opdoemen?

    Reageer
    • Ik weet niet precies wat je bedoelt, maar zou het kunnen zijn dat dat gewoon ondergrondse buizen zijn die i.v.m. werkzaamheden aan de weg/metro of bouwplaatsen in de buurt tijdelijk bovengronds gelegd zijn?

      Reageer
    • hoi,ik had begrepen dat het voor aan- en af-voer van water is.je ziet ze om de paar huizen/winkels net even boven de grond uitsteken. blauw en rood.

      Reageer
    • Die rose en blauwe buizen, ongeveer 5 meter boven de grond zijn afvoerpijpen van het grondwater uit bouwputten naar open water. Elke bouwplaats heeft z’n eigen kleurtje. Bijvoorbeeld de rose pijpen op de Potsdamerplatz komen van de bouwplaats Leipzigerplatz en gaan t.h.v. de Reichpietschufer het Landwehrkanal in.

      Reageer
      • de roze en blauwe buizen gingen vroeger van cafe naar cafe. hier zat het bier in. en het soda water voor de frisdranken. Blauw was het bier en roze was het sodawater. of andersom

        Reageer
  48. Ik vond haus aan der wannsee konferenz heel indrukwekkend!

    Berlijn is top en goedkoop en een beetje alternatief!

    Reageer
  49. heel leuke site met vooral goede informatie voornamelijk de inkomprijzen en openingsuren die vermeld staan heel leuk

    Reageer
    • ja

      Reageer
  50. Supergoede blog, thanks! Eind mei weer een weekendje naar Berlijn, ontzettend veel zin in. Wat ik nog erg tof vond was RAWtempel in Friedrichshain, vooral vanwege de graffiti die daar is!

    Reageer
    • Donderdag 21 oktober weer een paar dagen Berlin.
      Feestje met eten in Italiaans restaurant “due forni”.
      Enkele suggesties:
      Tempelhof bezoeken € 12 pp., rondleiding.
      Collectie Borros, moderne kunst in eenvoormalige bunker.
      groet, Nicole

      Reageer

Trackbacks/Pingbacks

  1. Op zoek naar design: Cultstad Berlijn | Ik ben Penelope - [...] kunst in historische bunkers (Boros Bunker) tot Check Point Charly tot het Pergamonmuseum. Er is zoveel te zien dat een weekend …
  2. Goedkope stedentrip? Berlijn! - berlijn-blog.nl - [...] Bezienswaardigheden [...]

Reactie verzenden

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Pin It on Pinterest

Share This

Leuk om te lezen?

Deel deze pagina dan met jouw vrienden!