Er zijn zoveel herdenkingsplaatsen in Berlijn die herinneren aan de geschiedenis maar de herdenkingsplaats van Hohenschönhausen is er eentje die je absoluut eens gezien moet hebben. Het terrein trekt je uit je normale besef van leven en je wordt even terug in de tijd gezet, met de neus op de feiten van het duistere verleden van Duitsland ten tijde van de Koude Oorlog.

De Gedenkstätte Hohenschönhausen, een voormalige Stasi gevangenis waar duizenden gevangenen hebben gezeten, is een plek waar niets van Ostalgie te bespeuren is. Niets geen nostalgie naar de DDR. Hier werden Oost Duitsers opgesloten omdat ze tegen de DDR waren, of omdat ze enkel die schijn wekten. Jarenlang werden ze opgesloten onder onmenselijke omstandigheden. Nu is het een gedenkplaats voor de slachtoffers die zijn gevallen tijdens de DDR dictatuur in Duitsland en worden er rondleidingen gegeven door ex-gevangenen.

20140322 IMG_9385 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

De gevangenis

Gevangenen

In deze Stasi gevangenis zaten veel tegenstanders van de DRR. Alleen al de indruk wekken dat je niet achter de DDR praktijken stond was reden genoeg om opgepakt te worden en onder trieste omstandigheden in een cel te moeten overleven. Vooral veel schrijvers, journalisten en kunstenaars moesten het ontgelden.

Straffen logen er niet om, 10 jaar was een minimumstraf. Dit kon je krijgen wanneer je met lippenstift een smiley op een Stalin beeld had gemaakt, “onschuldig” kattenkwaad werd hard afgestraft.

hohenschonhausen

Omstandigheden

Vochtige cellen, slaaptekorten en voedseltekorten waren aan de orde van de dag. Je diende je te houden aan het strenge regime van de DDR, overdag slapen was bijvoorbeeld uit den boze. Toch wilde dit nog wel eens gebeuren omdat gevangenen soms nachtenlang werden verhoord, een paar uurtjes slaap pakken om zo een dood aan slaaptekort te ontlopen werd dan ook direct afgestraft. Hoe ernstig dit was blijkt uit het aantal mensen dat aan slaaptekort in Hohenschönhausen is gestorven; 6. De cel, die met meerdere gevangenen werd gedeeld, werd voor een paar dagen afgesloten. Niets dat er nog in of uit kwam. De leefomstandigheden waren niet menswaardig, de gevangenen hadden totaal geen gevoel meer voor tijd en vele van hen probeerde zelfmoord te plegen. Zelfmoord lieten de Stasi echter niet toe, de gevangenen moesten lijden en werden continu in de gaten gehouden.

Ex-gedetineerden

Tijdens de “vreedzame revolutie” werden op aandringen van de democratische oppositie beweging in december 1989 de eerste gevangenen vrij gelaten. De laatste gevangenen hervonden hun vrijheid in het voorjaar van 1990. In 1992 werd het gebouw onder monumentenzorg gesteld.  In 1994 begonnen er verschillende onderzoeken in de gedenkplaats Hohenschönhausen naar de geschiedenis van de gevangenis van de Staatsveiligheid van de DDR in de jaren 1945 tot 1989.

Veel voormalige medewerkers van de gevangenis zijn helaas nog op vrije voeten omdat bewijs ontbreekt en ze niets hebben gedaan wat in het DDR-regime verboden was. Dat gevangenen onder erbarmelijke omstandigheden moesten leven wordt door hen ook stellig ontkend.

20110827 DSC03782 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

20110827 DSC03780 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

20110827 DSC03779 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

Gedenkplaats

In 1994 is de voormalige gevangenis van de Stasi heropend, niet als gevangenis maar als gedenkplaats. Een plek waar mensen heen konden gaan om slachtoffers, wreedheden, politieke gevangen en DDR tegenstanders te herdenken. Meer dan 100 kamers en cellen zijn te bezichtigen. Dit is alleen te bezichtigen onder toezicht, dagelijks worden er meerdere rondleidingen gegeven door ex-gevangenen. Iedere rondleiding is anders omdat deze wordt gevormd door de persoon achter het verhaal die veel van zijn persoonlijke ervaringen deelt, erg indrukwekkend.

Er is ook een gratis permanente tentoonstelling te bezichtigen waar de ervaringen van voormalig gevangenen centraal staan. De tentoonstelling “Gefangen in Hohenschönhausen: Zeugnisse politischer Verfolgung 1945 bis 1989″ is erg interessant en indrukwekkende. Zeker de moeite waard! Lees hier mijn (foto)verslag over de tentoonstelling.

In het winkeltje dat bij de gedenkplaats hoort kun je vele boeken kopen met informatie over de Stasi en de DDR.

20110827 DSC03783 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

20110828 DSC03785 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

Bezichtigen en rondleidingen

Er worden zowel privé als groepsrondleidingen gegeven door Gedenkstätte Hohenschönhausen. Bijna alle rondleidingen worden gegeven door betrokkenen van de gevangenis: ex-gedetineerden, getuigen en bezoekers vertellen vanuit de grond van hun hart over hun ervaringen met betrekking tot de gevangenis en de Stasi in het algemeen. Verhalen over fysieke en psychologische marteling, slaapgebrek, ziektes en eenzame opsluiting komen aan de lopende band, een “leuk bezoek” is het dus niet. Wel is het de beste manier om een kijkje te nemen in het andere Berlijn en het andere gezicht van de DDR.

20110827 DSC03781 BerlijnBlog Gevangenis Hohenschönhausen

Entree: volwassenen 5€ (met korting 2,50€)
Openingstijden informatiecentrum: maandag – zondag van 9.00 tot 18.00 uur.
Website: www.stiftung-hsh.de
Rondleidingen: de gevangenisgebouwen zijn alleen toegankelijk tijdens een rondleiding (Duits of Engels)

  • Maandag tot vrijdag: 11:00, 13:00 en 15:00.
  • Zaterdag en zondag: tussen 10 en 16 uur elk uur.

Adres: Genslerstraße 66, 13055 Berlijn-Hohenschönhausen
Openbaar vervoer: M5 (halte Freienwalder Straße) of M6 (halte Genslerstraße)