Berlijn groeit. Er wonen ongeveer 3,5 miljoen mensen in de stad en elk jaar komen daar zo’n 150.000 nieuwe Berlijners bij. Dat zijn er ongeveer 17.000 meer dan dat er vertrekken. Wil jij ook je biezen pakken en naar de tofste stad ter wereld vertrekken? Doen! Voor mij was het de beste beslissing van mijn leven. Mijn ervaringen deel ik op deze pagina waar je een overzicht kunt vinden van alle praktische zaken die geregeld moeten worden bij een verhuizing naar Berlijn.

Ook naar Berlijn verhuizen? Goede keuze! Op mijn site kun je meer lezen over:

Op deze pagina vind je alles over de zaken die je moet regelen als je besluit te verhuizen naar Berlijn:

De ultieme checklist

Soms is het Duitse systeem een beetje omslachtig. Heb je een baan gevonden? Dan heb je een Lohnsteurnummer (vergelijk het met je sofi-nummer) nodig, maar als je geen woonadres hebt (en dus geen Anmeldebestätigung) dan kun je dat nummer niet aanvragen. Je hebt dus eerst een woonadres nodig. Dus waar begin je? Dit vond ik de meest handige volgorde:

1. Vind een baan
Zonder baan, (waarschijnlijk) geen woning want de meeste verhuurders willen een contract of loonstrookjes zien.

2. Vind een (tijdelijk) onderkomen
Een kamer, een vakantie-appartement (bijvoorbeeld via Wimdu of Airbnb) of zelfs een hosteladres kan voldoen voor je eerste weken in Berlijn. Vanaf daar kun je eventueel verder zoeken naar een vaste woning. Vaak is het makkelijker om vanuit Berlijn verder te zoeken dan direct vanuit Nederland je droomwoning te vinden. Veel verhuurders willen je toch eerst ontmoeten. Andersom is het ook aan te raden altijd te kijken bij een woning voordat je een huurcontract ondertekent of borg overmaakt.

3. Meld je aan bij de gemeente met dit (tijdelijke) adres
Heb je een (tijdelijke) woning gevonden? Schrijf je dan direct in bij de gemeente (Bürgeramt). Ze zullen je vragen of je gelovig bent. Als je hierop ‘ja’ antwoordt dan zul je Kirchensteuer (kerkenbelasting van 8%) moeten afdragen. Je kunt je adres later eenvoudig laten wijzigen naar je nieuwe woonadres. Bij het Bürgeramt (maak online een afspraak – dat scheelt vele uren wachten) krijg je een Anmeldebestätigung. Deze bevestiging waar je woonadres op staat heb je nodig voor veel officiële zaken (bijvoorbeeld voor het aanvragen van een Lohnsteuernummer of een rijbewijs). Je Anmeldebestätigung dien je als buitenlander altijd bij je te hebben (Duitsers hebben hun woonadres op hun identificatiebewijs staan en hoeven dit daarom niet).

4. Steuer ID aanvragen
Zodra je bij het Bürgeramt een Anmeldebestätigung hebt aangevraagd, zul je automatisch per post een Steuer ID toegestuurd krijgen. Dit is een belastingnummer dat vergelijkbaar is met het Nederlandsesofinummer. Dit nummer heb je bijvoorbeeld nodig voor je belastingaangifte en voor je werkgever om de belasting en de kosten voor de zorgverzekering af te dragen. Ben je freelancer of zelfstandige? Dan zul je bij het Finanzamt langs moeten gaan om je bedrijf te registreren. Zij kunnen je ook adviseren over hoe je je moet aanmelden, er zijn verschillende opties (bijvoorbeeld Gewerbe of Selbstständige).

5. Een Duitse zorgverzekeraar zoeken
Als je in Duitsland werkt, ben je verplicht een Duitse verzekering af te sluiten. Bekende collectieve aanbieders zijn Technischer Krankenkasse of DAK. Blijf je korter dan 8 maanden in het buitenland? Dan kun je in Nederland verzekerd blijven (check dit voor de zekerheid met jouw zorgverzekeraar en check ook of je internationaal verzekerd bent). Ben je een expat en verander je vaak van woonland? Dan is een expatverzekering voor jou waarschijnlijk de beste keuze. Dit is doorgaans iets prijziger maar wel handig omdat je niet continu van zorgverzekering hoeft te wisselen.

6. Een Duitse bankrekening openen
Het is vooral erg praktisch om een Duitse bankrekening te hebben. Als je in loondienst bent, betalen werkgevers vaak alleen uit op een Duitse bankrekening. Bekende banken zijn Sparkasse, Deutsche Bank of Postbank. Goede online banken zijn DKB en INGdiba en rekenen veel minder kosten voor een credit card. Veel banken bieden ook verzekeringen aan.

7. Verzekeringen
Denk aan een inboedelverzekering (Hausratversicherung) en WA-verzekering (Haftpflichtversicherung), deze zijn ook vaak verplicht als je een woning wilt huren. Vergeet ook niet andere verzekeringen als een reisverzekering (Auslandskrankenversicherung) of aanvullende zorgverzekeringen (bijvoorbeeld voor de tandarts – een Zahnzusatzversicherung). Voor verzekeringen kun je terecht banken of bij verzekeringsmaatschappijen (bijvoorbeeld AXA of Allianz).

Inschrijven bij de gemeente

Zodra je in Berlijn bent, kun je naar het dichtstbijzijnde Bürgeramt in jouw wijk gaan om je in te schrijven. Dit zijn kleinere gemeentehuizen voor de wijk (een soort stadsdeelkantoor). Om je in te schrijven (anmelden) bij het stadsdeel heb je het volgende nodig:

  • Je identiteitsbewijs
  • Een ondertekende huurovereenkomst
  • (Eventueel een werkverklaring of verklaring van de universiteit)

Inschrijven is gratis en kost hooguit een half uurtje. Wel kunnen de wachttijden soms flink oplopen. Maak daarom vooraf online een afspraak of ga een paar minuten voor openingstijd naar het Bürgeramt om lange wachttijden te voorkomen. De Meldebestätigung die je vervolgend krijgt zul je nog vaak nodig hebben voor bijvoorbeeld het afsluiten van een telefoonabonnement of arbeidscontract.

Uitschreven bij de Nederlandse gemeente

Zodra je in Berlijn bent gaan wonen, is het verplicht dat je je in Nederland uitschrijft bij de gemeente. Uitschrijven bij je oude gemeente hoor officieel je vijf dagen voor je vertrek te doen. Bij de meeste Nederlandse gemeenten kan dit online of per e-mail.

Adres op je ID-kaart

Bij Duitse staatsburgers staat hun adres op hun ID-kaart vermeld, deze wordt er met een sticker opgeplakt. Het is in Duitsland verplicht om dit te hebben. Aangezien de Nederlandse ID-kaarten (en paspoorten) deze optie niet hebben, ben je als buitenlander verplicht altijd je Anmeldebestätigung bij je te hebben. Dit is het papiertje dat je krijgt bij het Bürgeramt waar je persoonsgegevens en adresgegevens opstaan. Je hebt je Anmeldebestätigung bijvoorbeeld ook nodig voor het afsluiten van contracten.

Belastingzaken

Steuer ID

Voor alles dat te maken heeft met belasting moet je bij het Finanzamt wezen. Wanneer je in Berlijn in loondienst gaat bij een baas heb je ten eerste een Steuer ID nodig, vergelijkbaar met het Nederlandse sofinummer. Dit nummer krijg je na aanmelding bij het Bürgeramt automatisch op je woonadres toegestuurd.

Belastingschalen

Aan de hand van je Steuer ID wordt bepaald in welke belastingschaal (Steuerklasse) je komt te vallen. Wanneer je ongehuwd bent komt je automatisch in klasse 1 te vallen. Meer over de Duitse belastingschaal kun je op Wikipedia of op Finanzamt.de lezen.

Belastingaangifte

Over het geld dat je in Duitsland verdient bij een baas wordt automatisch loonbelasting (Lohnsteuer) en sociale belasting afgedragen aan het Finanzamt, dit is ook direct de voorlopige eindheffing. Dit betekent dat je in Duitsland niet verplicht bent om belastingaangifte hoeft te doen na afloop van het kalenderjaar. Het kan natuurlijk wel en zeker als je veel zorgkosten of reiskosten hebt betaald, kan het de moeite waard zijn. De belastingaanfigte kun je electronisch doen met behulp van Elster. Er bestaan verschillende softwareprogramma’s (bijvoorbeeld Steuertipps.de) die je helpen met het invullen van de belasting en deze kunnen het ook direct doorsturen naar het Finanzamt.

Openen Duitse bankrekening

Als je in loondienst gaat is het vaak verplicht om een Duitse bankrekening (Konto) te hebben. Ook als je in Berlijn woont en je gaat niet in loondienst kan het handig zijn een Duitse bankrekening te openen, al is het alleen al omdat een Nederlandse bankpas niet overal wordt geaccepteerd. Voor het openen van een Duitse rekening moet je ingeschreven zijn bij een Duitse gemeente en heb je een geldig identiteitsbewijs nodig.

De keuze voor een bank is een lastige, het aanbod is namelijk erg groot. Op Focus.de is het makkelijk en betrouwbaar om banken te vergelijken, hier zijn zowel online banken als offline banken in meegenomen. Het is verstandig om te kijken naar de kosten die een bank in rekening brengt bij het opnemen van geld bij een geldautomaat welke niet van de desbetreffende bank is. Veel Duitse banken rekenen hier namelijk extra kosten voor (al snel €5,- per opname bij een vreemde bank), en dit kan al snel oplopen.

Bekende offline Duitse banken zijn de Deutsche Bank, Postbank of de Sparkasse, bekende online banken zijn DKB of INGdiba. Zelf zit ik momenteel bij de Postbank en internetbank DKB en vooral over die laatste ben ik erg tevreden.

Aanmelden Duitse zorgverzekering

Net als in Nederland is het in Duitsland verplicht om een zorgverzekering af te sluiten (Krankenversicherung bij de Krankenkasse). Zodra je bent aangemeld bij een zorgverzekeraar krijg je een Sozialversicherungsnummer, dit nummer heeft je werkgever nodig. In Duitsland is het namelijk vaak zo dat de werkgever je zorgverzekering (grotendeels) betaalt en dit wordt ook direct via je bruto loon betaald. Wat je precies aan ziekteverzekering betaalt kun je terugvinden op je loonstrookje. Wacht met afmelden bij je Nederlandse zorgverzekeraar tot je Duitse zorgverzekering is geregeld en je je zorgpas hebt ontvangen om er zeker van te zijn dat je verzekerd bent.

Collectieve verzekering

Er zijn verschillende aanbieders van collectieve zorgverzekeringen waarvan de Techniker Krankenkasse en DAK twee bekenden zijn. Het vergelijken van verschillende Duitse aanbieders van zorgverzekeringen is aan te raden kan bijvoorbeeld op Focus.de. Aanvullende verzekeringen (voor bijvoorbeeld de tandarts) kun je bij verschillende aanbieders afsluiten, dit kan bij je eigen zorgverzekeraar of een andere aanbieder.

Particuliere verzekering

In Duitsland kun je er ook voor kiezen om jezelf particulier te verzekeren. Zoek wel de consequenties goed uit want je moet er veel papierwerk voor aanleveren en je kunt niet eenvoudig overstappen naar een collectieve verzekering. Ben je zelfstandig? Dan zit je aan een particuliere verzekering vast.

Regelen in Nederland

Denk er sowieso aan om je lopende contracten op te zeggen in Nederland, dit kan anders een onnodig hoge kostenpost worden. De volgende checklist kun je gebruiken voor alles wat je nog meer niet over het hoofd mag zien:

  • Huurcontract opzeggen / huis verkopen of onderverhuren
  • Contracten opzeggen
    Denk bijvoorbeeld aan telefoon, internet, gas, water, licht, openbaar vervoer, kranten, tijdschriften, bibliotheek, sportschool, muziekschool etc. Vaak kun je met een bewijs van uitschrijving uit Nederland je contract zonder extra kosten laten beeindigen.
  • Zorgverzekering opzeggen
    Dit kun je ook later doen. Over de tijd dat je dubbel verzekerd bent geweest krijg je je bijdrage bij de meeste verzekeraars terug.
  • Uitschrijven bij de gemeente
    Bij de meeste gemeentes kun je dit vrij snel online doen, check de website van jouw gemeente.
  • Adres wijzigen
    Denk bijvoorbeeld aan de belastingdienst, DUO en andere overheidsinstellingen. En vergeet niet een adreswijziging naar je vrienden te sturen.